Вібрацыі выклікаюцца паслядоўнасцю імпульсаў. У выпадку вібрацый, звязаных са хуткасцю руху, гэтыя імпульсы генеруюцца дысбалансам якога-небудзь элемента, які круціцца разам з колам, які перадаецца на адпаведную падвеску колаў.
Частата гэтых імпульсаў мяняецца са хуткасцю руху.
Звычайна яны гасяцца дзякуючы спецыяльна падабранай канструкцыі элементаў і апор падвескі, акрамя вібрацый строга пэўнай частаты «уласных ваганняў падвескі», якія залежаць ад яе падоўжнай калянасці.
Моманты ўзнікнення ўласных ваганняў пярэдняй і задняй падвесак звычайна моцна адрозніваюцца і іх можна выразіць праз хуткасць руху, паколькі «радыус качэння» колаў не мяняецца.
Лік імпульсаў за адзін абарот кола – гэта стаўленне паміж момантам узнікнення ўласных ваганняў адпаведнай падвескі, выражаным праз хуткасць руху, і хуткасцю руху ў момант узнікнення вібрацый (гл. табліцу ўзнікнення ўласных ваганняў пярэдняй і задняй падвесак аўтамабіляў, якіх датычыцца сапраўдная Тэхнічная нота).
Існуе два віды дысбалансу.
- Неўраўнаважанасць: дысбаланс мас = адзін імпульс на абарот кола.
- Радыяльнае біенне: геаметрычная дэфармацыя = адзін ці некалькі імпульсаў на абарот кола.
Вібрацыі ўзнікаюць на наступных вузлах і дэталях:
- якія круцяцца элементы (шыны, дыскі колаў, дэкаратыўныя каўпакі колаў, тармазныя механізмы, валы прывада колаў, полая паўвосевая шасцярня дыферэнцыяла адкрытага тыпу МКП);
- дэмпфіруючыя элементы (амортызатары, мацаванні і/або дэмпфіруючыя элементы падвескі, падрамніка, рэечнага рулявога механізма, рулявой калонкі, сядзенняў і г.д.).
Вызначэнне крыніцы вібрацый
Вызначэнне крыніцы вібрацый таксама з'яўляецца элементам дыягностыкі, аднак ён не сістэматызаваны.
Вібрацыі перадаюцца праз падвеску і далей праз паваротны кулак (цэнтр кручэння).
Затым іх «шлях» (або «функцыя перадачы») залежыць ад энергіі вібрацый, характару сувязей паміж дэталямі (зацяжкі мацаванняў, стану вібрагасячых элементаў і г.д.), іх калянасці або ад розных магчымых кампанентаў імпульсаў, якія выклікаюць вібрацыі.
У некаторых выпадках вібрацыя на рулявым коле ўзнікае з-за разбурэння апор рухавіка.
Гумавыя элементы апор пасля доўгай эксплуатацыі выходзяць з ладу.
Вібрацыя ад круцільных элементаў рухавіка моцна адчуваецца на рулявым коле.
Можна дапусціць, што ў большасці выпадкаў перадачы вібрацый на рулявое кола яны зыходзяць ад пярэдняй падвескі і перадаюцца праз рулявое кіраванне.
Але і гэта не з'яўляецца абсалютна ўніверсальным правілам.
Прычынай вібрацый рулявога кола могуць быць некаторыя вельмі спецыфічныя дэфекты шын задніх колаў.
Вібрацыі выклікаюцца паслядоўнасцю імпульсаў (удараў), якія ідуць ад элементаў, якія круцяцца разам з колам.
Вібрацыі выклікаюцца прычынамі двух відаў:
- дысбаланс масы;
- адзін імпульс на абарот кола.
Пярэдняя і задняя падвескі валодаюць характарыстыкамі, на аснове якіх праводзіцца дыягностыка.
Яны гасяць вібрацыі, акрамя тых, якія маюць частату «уласных ваганняў».
Момант узнікнення ўласных ваганняў падвескі залежыць ад яе падоўжнай калянасці.
Частата ваганняў абумоўлена хуткасцю руху аўтамабіля.
Моманты ўзнікнення ўласных ваганняў пярэдняй і задняй падвесак адрозніваюцца адзін ад аднаго.
Дыягностыка вібрацый дазваляе вызначыць, ад якой падвескі (пярэдняй або задняй) яны зыходзяць, і, у асаблівасці, вызначыць лік імпульсаў за абарот кола.
Гэтыя зыходныя дыягнастычныя даныя служаць арыенцірам для выбару неабходнага тэхнічнага ўмяшання.
Таму важна атрымаць гэтыя даныя ад уладальніка або ж выканаць дарожнае выпрабаванне.
Велічыня дысбалансу, неабходная для стварэння адчувальных вібрацый, складае каля:
- 20 г для колаў (шыны на 15-цалевым дыску);
- 100 г для тармазнога дыска або барабана;
- 500 г для ступіцы кола;
- 1,16 кг для вала прывада кола.
Некаторыя віды вібрацый, якія выклікаюцца працай рухавіка, можна прыняць за вібрацыі, звязаныя са хуткасцю руху.
У гэтым выпадку з'яўленне вібрацыі звязана хутчэй за ўсё з абарачэннямі або нагрузкай рухавіка.
Пераканацца ў гэтым дазваляе толькі узнаўленне няспраўнасці пры адпаведнай праверцы.
Асаблівыя выпадкі ўзнікнення вібрацый
Магчымай прычынай вібрацый з'яўляецца дэфект канструкцыі шын.
Такі дэфект вонкава незаўважны. Для яго выяўлення неабходна выканаць адпаведную праверку.
Заўвага:
Пры наяўнасці дэфекту канструкцыі шыны на кола звычайна ўсталёўваюць балансіровачныя грузікі вялікай масы (50 г і больш на адным баку дыска кола). «Зацвярдзеванне» амартызатараў падвескі.
Сустракаюцца выпадкі ўзнікнення «вібрацый» толькі на дарогах з асабліва гладкім пакрыццём (на аўтастрадах або новых палосах хуткаснага руху).
Трэнне ў амартызатарах у спалучэнні з жорсткай падвескай можа выклікаць падскокі, падобныя на вібрацыю.
Гэта з'ява спыняецца ў звычайных умовах руху (пры звычайным манеўры абгону, на больш шурпатым пакрыцці дарогі і г.д.).
Праверце моманты зацяжкі разьбовых злучэнняў і стан падвесак.
Пасля ўстаноўкі новых дэталяў або на новым аўтамабілі гэта з'ява паступова знікае па меры «прыціркі» дэталяў.
Празмерны ціск у шынах колаў.
Пры перакачаных шынах узнікае з'ява адскоку, якую можна прыняць за вібрацыі.
Алгарытмы пошуку няспраўнасцей
Праверка 1: дарожнае выпрабаванне для вызначэння характару вібрацый і іх крыніц.
Адзначце становішча шыны на дыску кола (для меншай прыкметнасці метка нанесена на метал з унутранага боку кола).
Узнавіце вібрацыі, пераканайцеся, што яны звязаны са хуткасцю руху (узнаўляйце вібрацыі на некалькіх перадачах каробкі перадач).
Запішыце інтэрвал хуткасцей, у якім узнікаюць вібрацыі.
Праверце ўплыў тармажэння на вібрацыі:
– у вобласці хуткасцей узнікнення вібрацый злёгку прытармазіце аўтамабіль (да дакранання тармазных калодак з дыскам) і вызначце наяўнасць або адсутнасць змены вібрацый, падтрымліваючы хуткасць руху.
Праверце ўплыў змены круцільнага моманту рухавіка (рух «нацягам» пры ўключэнні ніжэйшых перадач):
– у вобласці хуткасцей узнікнення вібрацый змяніце нагрузку рухавіка (для стварэння ўмоў руху «нацягам», затым пры пераходзе на ніжэйшыя перадачы) і вызначце ўплыў гэтай змены на вібрацыі.
Вызначце, ад якой з падвесак ідзе вібрацыя і лік імпульсаў за абарот кола па табліцы хуткасцей узнікнення ўласных ваганняў падвесак.
Праверка 2: дарожнае выпрабаванне для вызначэння хуткасці ўзнікнення ўласных ваганняў падвесак.
Дадзеная праверка складаецца ў тым, каб вызначыць хуткасць узнікнення ўласных ваганняў падвесак шляхам штучнага стварэння дысбалансу (атрымання аднаго імпульсу за абарот кола) на адным з пярэдніх, затым на адным з задніх колаў.
Найлепшым рашэннем з'яўляецца выкарыстанне пры гэтай праверцы іншага аўтамабіля (той жа мадэлі, але не абавязкова з тым жа рухавіком).
Усталюйце дадатковы балансіровачны грузік масай 50 г на адно з пярэдніх колаў і адзначце яго становішча (становішча грузіка на акружнасці дыска кола не мае значэння).
Ранейшыя грузікі або грузік пакіньце на месцы. Выканайце дарожнае выпрабаванне і запішыце інтэрвал хуткасцей, у якім з'яўляюцца вібрацыі.
Вынік адпавядае хуткасці ўзнікнення ўласных ваганняў пярэдняй падвескі правяранага аўтамабіля.
Зніміце дадатковы грузік з пярэдняга кола і ўсталюйце яго на адно з задніх колаў.
Зноў выканайце дарожнае выпрабаванне і запішыце інтэрвал хуткасцей, у якім з'яўляюцца вібрацыі.
Вынік адпавядае хуткасці ўзнікнення ўласных ваганняў задняй падвескі правяранага аўтамабіля.
Параўнайце вынік праверкі 1 з праверкай 2 і вызначце, якая з падвесак з'яўляецца крыніцай вібрацый, і лік імпульсаў за абарот кола.
Праверка 3: дарожнае выпрабаванне для вызначэння наяўнасці дэфектаў канструкцыі шын.
Магчымай прычынай вібрацый з'яўляецца дэфект унутранай канструкцыі шын.
Такі дэфект вонкава незаўважны.
Для яго выяўлення трэба пераставіць пярэднія і заднія колы (левыя колы ставіць злева, правыя – справа), папярэдне запісаўшы інтэрвал хуткасцей вібрацый пры выкананні праверкі 1, і зноў выканаць праверку 1.
Калі пры гэтым новым выпрабаванні інтэрвал хуткасцей узнікнення вібрацый змяніўся і стаў адпавядаць хуткасці ўзнікнення ўласных ваганняў іншай падвескі, значыць дэфект звязаны з шынамі або з балансіроўкай колаў.
Пры наяўнасці дэфекту канструкцыі шыны на кола звычайна ўсталёўваюць балансіровачныя грузікі вялікай масы (50 г і больш на адным баку дыска кола).
Дакладнасць вынікаў праверкі 3 заснавана на розніцы паміж хуткасцямі ўзнікнення ўласных ваганняў пярэдняй і задняй падвесак.
