Сістэма ахаладжэння прызначана для забеспячэння аптымальнага цеплавога рэжыму працы рухавіка.
Сістэма ахаладжэння рухавіка — вадкасная, закрытага тыпу, з прымусовай цыркуляцыяй астуджальнай вадкасці.
Да асноўных агрэгатаў і вузлоў сістэмы ахаладжэння адносяцца: радыятар, вентылятар з глейкай муфтай прывада, кажух вентылятара, абечайка вентылятара, корпус вадзяных каналаў, вадзяны насос, тэрмастаты, каналы і злучальныя трубаправоды для праходу астуджальнай вадкасці.
Схема сістэмы ахаладжэння з сувосным каленчатаму валу вентылятарам і з глейкай муфтай прывада вентылятара прыведзена на малюнку 1.
Падчас працы рухавіка цыркуляцыя астуджальнай вадкасці ў сістэме ствараецца вадзяным насосам 8.
Астуджальная вадкасць з насоса 8 нагнятаецца ў поласць ахаладжэння левага рада цыліндраў праз канал 9 і праз канал 14 — у поласць ахаладжэння правага рада цыліндраў.
Абмываючы вонкавыя паверхні гільзаў цыліндраў, астуджальная вадкасць праз адтуліны ў верхніх прывалачных плоскасцях блока цыліндраў паступае ў поласці ахаладжэння галоўкаў цыліндраў.
З галоўкаў цыліндраў нагрэтая вадкасць па каналах 4, 5 і 6 паступае ў вадзяную скрынку корпуса вадзяных каналаў 17, з якой, у залежнасці ад тэмпературы, накіроўваецца ў радыятар або на ўваход насоса.
Частка вадкасці адводзіцца па канале 15 у масляны цеплаабменнік 16, дзе адбываецца перадача цяпла ад масла ў астуджальную вадкасць.
З цеплаабменніка астуджальная вадкасць накіроўваецца ў вадзяную кашулю блока цыліндраў у зоне размяшчэння чацвёртага цыліндра.
Цеплавы рэжым рухавіка рэгулюецца аўтаматычна:
- двума тэрмастатамі, якія кіруюць напрамкам патоку вадкасці ў залежнасці ад тэмпературы астуджальнай вадкасці на выхадзе з рухавіка. Намінальная тэмпература астуджальнай вадкасці на выхадзе з рухавіка павінна знаходзіцца ў межах 85–90 °C;
- глейкай муфтай прывада вентылятара ў залежнасці ад тэмпературы паветра на выхадзе з радыятара.
Корпус вадзяных каналаў (малюнак 1) адліты з чыгуннага сплаву і замацаваны балтамі на пярэднім торцы блока цыліндраў.
У корпусе вадзяных каналаў адліты уваходная 7 і выхадная 11 поласці вадзянога насоса, злучальныя каналы 5 і 12, каналы 9 і 14, якія падводзяць астуджальную вадкасць у блок цыліндраў, каналы 4 і 6, якія адводзяць астуджальную вадкасць з галоўкаў цыліндраў, перапускны канал 13, канал 15 адводу ў масляны цеплаабменнік, поласці вадзяной скрынкі 17 для ўстаноўкі тэрмастатаў, канал 10 падводу астуджальнай вадкасці ў вадзяны насос з радыятара.
Насос вадзяны (малюнак 2) цэнтрабежнага тыпу, усталяваны на корпусе вадзяных каналаў.
У корпус 1 запрессован радыяльны двухрадны шарыка-ролікавы падшыпнік з валікам 6. З абодвух бакоў тарцы падшыпніка абаронены гумавымі ўшчыльненнямі. Змазка ў падшыпнік заложана заводам-вытворцам.
Папаўненне змазкі ў эксплуатацыі не патрабуецца.
Упорное кольца 8 перашкаджае перамяшчэнню вонкавай абоймы падшыпніка ў восевым напрамку. На канцы валіка падшыпніка напрессованы крыльчатка 3 і шкіў 7.
Сальнік 2 запрессован у корпус насоса, а яго кольца слізгання пастаянна прыціснута спружынай да кольца слізгання 5, якое ўстаўлена ў крыльчатку праз гумавую манжэту 4.
У корпусе насоса паміж падшыпнікам і сальнікам выканана дзве адтуліны: ніжняя і верхняя.
Верхняя адтуліна служыць для вентыляцыі поласці паміж падшыпнікам і сальнікам, а ніжняя — для кантролю спраўнасці тарцовага ўшчыльнення.
Падцяканне вадкасці з ніжняй адтуліны сведчыць пра непаладку ўшчыльнення.
У эксплуатацыі абедзве адтуліны павінны быць чыстымі, бо іх закупорка прывядзе да выхаду з ладу падшыпніка.
Сальнік вадзянога насоса (малюнак 3) складаецца з латуннага вонкавага корпуса 1, у які ўстаўлена гумавая манжэта 2.
Унутры манжэты размешчана спружына 3 з унутраным 4 і вонкавым 5 каркасамі. Спружына падціскае кольца слізгання 6.
Кольца слізгання выраблена з графіта-свінцовага цвёрдапрасаванага антыфрыкцыйнага матэрыялу.
Вентылятар і муфта глейкая (малюнак 4).
Дзевяцілопасцевы вентылятар 1 дыяметрам 710 мм выраблены з шкловалакністага поліаміду, ступіца вентылятара 3 — металічная.
Для прывада вентылятара ўжываецца аўтаматычна ўключальная муфта 2 глейкага тыпу, якая мацуецца да ступіцы вентылятара 3.
Прынцып працы муфты заснаваны на глейкім трэнні вадкасці ў невялікіх зазорах паміж ведамай і вядучай часткамі муфты. У якасці рабочай вадкасці выкарыстоўваецца сіліконавая вадкасць з высокай глейкасцю.
Муфта неразборная і не патрабуе тэхнічнага абслугоўвання ў эксплуатацыі.
Уключэнне муфты адбываецца пры павышэнні тэмпературы паветра на выхадзе з радыятара да 61–67 °C.
Кіруе працай муфты тэрмабіметалічная спіраль 4.
Вентылятар размешчаны ў нерухомай кольцавай абечайцы, жорстка прымацаванай да рухавіка.
Кажух вентылятара, абечайка вентылятара спрыяюць павелічэнню расходу патоку паветра, які нагнятаецца вентылятарам праз радыятар.
Кажух вентылятара і абечайка вентылятара злучаны кольцавым гумавым ушчыльняльнікам П-падобнага сячэння.
Радыятар (аўтамабіляў КАМАЗ) медна-паяны, для павышэння цеплааддачы астуджальныя стужкі выкананы з жалюзійнымі прасечкамі, мацуецца бакавымі кранштэйнамі праз гумавыя падушкі да ланжэронаў рамы, а верхняй цягай — да аб'яднальнага паветранага калектара.
Тэрмастаты (малюнак 5) дазваляюць паскорыць прагрэў халоднага рухавіка і падтрымліваць тэмпературу астуджальнай вадкасці не ніжэй за 75 °C шляхам змянення яе расходу праз радыятар.
У вадзяной скрынцы 5 корпуса вадзяных каналаў усталявана паралельна два тэрмастаты з тэмпературай пачатку адкрыцця (80 + 2) °C.
Пры тэмпературы астуджальнай вадкасці ніжэй за 80 °C асноўны клапан 12 прыціскаецца да сядла корпуса 14 спружынай 11 і перакрывае праход астуджальнай вадкасці ў радыятар.
Перапускны клапан 6 адчынены і злучае вадзяную скрынку корпуса вадзяных каналаў па перапускным канале 4 з уваходам вадзянога насоса.
Пры тэмпературы астуджальнай вадкасці вышэй за 80 °C напаўняльнік 9, які знаходзіцца ў балоне 10, пачынае плавіцца, павялічваючыся ў аб'ёме.
Напаўняльнік складаецца з сумесі 60 % цэрэзіну (нафтавага воску) і 40 % алюмініевай пудры.
Ціск ад пашыральнага напаўняльніка праз гумавую ўстаўку 8 перадаецца на поршань 13, які, выдаўліваючыся вонкі, перамяшчае балон 10 з асноўным клапанам 12, сціскаючы спружыну 11.
Паміж корпусам 14 і клапанам 12 адкрываецца кольцавы праход для астуджальнай вадкасці ў радыятар.
Пры тэмпературы астуджальнай вадкасці 93 °C адбываецца поўнае адкрыццё тэрмастата, клапан падымаецца на вышыню не менш за 8,5 мм.
Адначасова з адкрыццём асноўнага клапана разам з балонам перамяшчаецца перапускны клапан 6, які перакрывае адтуліну ў вадзяной скрынцы корпуса вадзяных каналаў, што злучае яе з уваходам вадзянога насоса.
Пры паніжэнні тэмпературы астуджальнай вадкасці да 80 °C і ніжэй пад дзеяннем спружын 7 і 11 адбываецца вяртанне клапанаў 12 і 6 у зыходнае становішча.
Для кантролю тэмпературы астуджальнай вадкасці на вадзяной скрынцы корпуса вадзяных каналаў усталявана два датчыкі тэмпературы 1 і 2.
Датчык 1 выдае паказанні бягучага значэння тэмпературы на шчыток прыбораў, датчык 2 служыць сігналізатарам перагрэву астуджальнай вадкасці.
Пры павышэнні тэмпературы да 98–104 °C на шчытку прыбораў загараецца кантрольная лямпа аварыйнага перагрэву астуджальнай вадкасці.
Пашыральны бачок 1 (малюнак 1) усталяваны на рухавіку аўтамабіляў КАМАЗ з правага боку па ходзе аўтамабіля.
Пашыральны бачок злучаны перапускной трубой 19 з уваходнай поласцю вадзянога насоса, параадводнай трубкай 2 з верхнім бачком радыятара і з трубкай адводу вадкасці з кампрэсара 3.
Пашыральны бачок служыць для кампенсацыі змянення аб'ёму астуджальнай вадкасці пры яе пашырэнні ад нагрэву, а таксама дазваляе кантраляваць ступень запаўнення сістэмы ахаладжэння і спрыяе выдаленню з яе паветра і пары.
Пашыральны бачок выраблены з паўпразрыстага сополимера прапілену.
На гарлавіну бачка навінчваецца пробка пашыральнага бачка (малюнак 6) з клапанамі: упускным 6 (паветраным) і выпускным (паравым).
Выпускны і упускны клапаны аб'яднаны ў блок клапанаў 8. Блок клапанаў неразборны.
Выпускны клапан, нагружаны спружынай 3, падтрымлівае ў сістэме ахаладжэння лішкавы ціск 65 кПа (0,65 кгс/см²), упускны клапан 6, нагружаны больш слабой спружынай 5, перашкаджае стварэнню ў сістэме разрэджання пры астыванні рухавіка.
Упускны клапан адкрываецца і паведамляе сістэму ахаладжэння з навакольным асяроддзем пры разрэджанні ў сістэме ахаладжэння 1–13 кПа (0,01–0,13 кгс/см²).
Запраўка рухавіка астуджальнай вадкасцю робіцца праз заліўную гарлавіну пашыральнага бачка.
Перад запаўненнем сістэмы ахаладжэння трэба папярэдне адкрыць кран сістэмы ацяплення.
Для сліву астуджальнай вадкасці трэба адкрыць сліўныя краны цеплаабменніка і насоснага агрэгата пускавога падагравальніка, адвярнуць пробкі на ніжнім бачку радыятара і пашыральным бачку.
Не дапускаецца адкрываць пробку пашыральнага бачка на гарачым рухавіку, бо пры гэтым можа адбыцца выкід гарачай астуджальнай вадкасці і пары з гарлавіны пашыральнага бачка.
Эксплуатацыя аўтамабіля без пробкі пашыральнага бачка не дапускаецца.
Рэгуляванне нацяжэння (малюнак 7) рэменя поліклінавага 2 прывада генератара і вадзянога насоса для рухавікоў з размяшчэннем вентылятара па восі каленчатага вала выканаць наступным чынам:
- паслабіць болт 11 мацавання задняй лапы генератара, гайку 10 мацавання пярэдняй лапы генератара, болт 8 мацавання планкі генератара, болт 5 мацавання нацяжнога болта;
- перамяшчэннем гайкі 6 забяспечыць неабходнае нацяжэнне рэменя; гайкай 7 зафіксаваць становішча генератара;
- зацягнуць балты 5, 8 і 11, зацягнуць гайку 10.
Пасля рэгулявання праверыць нацяжэнне:
- правільна нацягнуты рэмень 2 пры націску на сярэдзіну найбольшай галіны высілкам 44,1 ± 5 Н (4,5 ± 0,5 кгс) павінен мець прагіб 6–10 мм.
