Дизельдің қоректену жүйесі Common RAIL аккумуляторлық бүрікпе жүйесінен, төменгі және жоғарғы қысымды отын құбырларынан, кіріс және шығарынды коллекторларынан, турбокомпрессордан, отынның жіңішке және ірі тазалау сүзгілерінен, ауатазартқыштан, отын багынан, қысымдау ауасын салқындатқыштан тұрады.
Common RAIL аккумуляторлық бүрікпе жүйесі отын насосынан, форсункалардан, жоғары қысымды отын аккумуляторынан, айналу жиілігінің датчиктерінен (иінді білік және тарату білігі), жұмыс ортасының күйінің датчиктерінен (отын мен ауаның қысымы мен температурасы), электромагниттік атқарушы механизмдерден (отын қысымының реттегіші, форсункалардың электромагниттік клапандары), электрондық блоктан, бақылау, басқару және байланыс тізбектерінен, бақылау және диагностика панелінен тұрады.
Common RAIL қоректену жүйесінің бақылау және басқару тізбектерінің сұлбасы 2-суретте көрсетілген.
Жоғары қысымды отын насосы (ЖҚОН, СР3.3 моделі, 4-сур.) отын қорын жасауға, отын аккумуляторындағы қысымды ұстауға және реттеуге арналған.
ЖҚОН корпусында 9-біліктен жетеленетін отын айдау насосы 2 және электромагниттік қысым реттегіші 3 бекітілген.
ЖҚОН корпусында 120° бұрыш интервалымен радиалды түрде үш плунжер 5 (5-сур.) орналасқан, ал жетек білігіне 3 жұдырықшалы ротор 4 орнатылған (жұдырықшалар ротор шеңбері бойынша 120° сайын орналасқан).
Жұдырықшалы роторы бар ЖҚОН жетек білігі редуктордан тісті жетекке ие, оның кіріс білігі жетек жартылай муфтасы арқылы тарату тісті дөңгелектері арқылы дизельдің иінді білігімен кинематикалық байланыста болады.
Отынды ірі тазалау сүзгісінен ылғал бөлгішпен өткен отын 0,8–0,9 МПа қысыммен отын айдау насосы арқылы отынды жіңішке тазалау сүзгісі арқылы ЖҚОН-ның қабылдау штуцеріне беріледі.
ЖҚОН бөлшектерін майлау және салқындату ЖҚОН-ға келетін дизель отынымен жүзеге асырылады.
Жасалған айдау қысымының әсерімен қорғаныш клапан 2 отынға кіргізу каналы 6 арқылы плунжер үсті кеңістіктеріне кіруге мүмкіндік ашады.
Келе жатқан ротор жұдырықшасы плунжерді жоғары жылжытады, бұл кезде кіргізу каналының кіру тесігі жабылады және плунжер одан әрі көтерілгенде отын плунжер үсті кеңістігінде сығылады.
Өсіп келе жатқан қысым жоғары қысымды аккумуляторда ұсталатын деңгейге сәйкес келгенде, шығару клапаны 7 ашылады.
Сығылған отын жоғары қысым контурына түседі.
Плунжер ЖӨН-ге жеткенше отын береді (беру жүрісі). Содан кейін қысым төмендейді, шығару клапаны жабылады.
Плунжер төмен қарай қозғала бастайды. Біліктің бір айналымында үш плунжердің әрқайсысы бір сорғы жүрісін жасайды.
ЖҚОН үлкен беру мөлшеріне есептелгендіктен, бос жүрісте және ішінара жүктемелерде сығылған отынның артығы пайда болады, ол қысымды реттеу клапаны 8 және кері ағын магистралі арқылы отын багына қайтарылады.
Қысымды реттеу клапаны қозғалтқышқа жүктемеге, айналу жиілігіне және қозғалтқыштың жылулық күйіне байланысты жоғары қысымды аккумулятордағы қысым мөлшерін белгілейді.
Аккумулятордағы қысым тым жоғары болған кезде клапан ашылады және аккумулятордан отынның бір бөлігі кері ағын магистралі арқылы отын багына қарай шығарылады.
Қысымды реттеу клапаны фланец арқылы ЖҚОН корпусына бекітіледі.
Якорь 10 клапан серіппесінің әсерімен клапан шарын 9 ұяшыққа басып, жоғары және төменгі қысым контурларын ажыратады.
Қосылған электромагнит 11 якорьді жылжытып, шарды ұяшыққа басуға қосымша күш түсіреді.
Бүкіл якорь отынмен жуылады, ол үйкеліс беттерін майлайды және артық жылуды кетіреді.
Жоғары қысымды отын аккумуляторы (Rail) жоғары қысымдағы отынның көлемдік жинақтаушысы болып табылады (6-сур.).
Сонымен қатар аккумулятор ЖҚОН-нан пульсациялық отын беруінен, сондай-ақ форсункалардың бүрікпе кезіндегі жұмысынан туындайтын қысым тербелістерін тегістейді, бұл ЖҚОН-нан келетін және форсункалар арқылы жұмсалатын отын дозаларының қысым импульстерінің синхронсыздығына, сондай-ақ аккумуляторда орналасқан және кіші дозалық отын импульстері үшін демпфер рөлін атқаратын отын массасының артық болуына байланысты.
Аккумулятор 1 жалпы түрде құбыр пішініне ие, оның ұштарында отын қысымының датчигі 7 және қысымды шектеу клапаны 5 орнатылған.
Құбыр периметрінің жасаушысы бойынша жоғары қысымды отын құбырларын қосу штуцерлері 2, 3 және кері ағын штуцері 4 орналасқан.
ЖҚОН-нан отын жоғары қысым магистралі арқылы рельстің кіргізу штуцеріне 3 бағытталады.
Отын аккумуляторы форсункалармен аккумулятордың шығару штуцерлеріне қосылған жоғары қысымды отын құбырлары арқылы байланысады.
Аккумулятордың көлемі қысым астындағы отынмен үнемі толтырылған.
Бұл қысымның мөлшері тұрақты деңгейде ұсталады және дизельдің жұмыс параметрлеріне байланысты клапан 8 (5-сур.) арқылы реттелуі мүмкін.
Қысымды шектеу клапаны аккумулятордағы белгілі бір қысым мөлшерін ұстап, редукциялық (қорғаныш) клапан рөлін атқарады.
Клапан корпусы аккумулятор жағынан клапан якорінің конусымен 6 жабылатын каналға ие.
Серіппе қалыпты жұмыс қысымында конусты клапан ұяшығына тығыз басады, осылайша аккумулятор жабық күйде қалады.
Аккумулятордағы қысым мөлшері жұмыс мәнінен асқан жағдайда конус қысымның әсерімен ұяшықтан кетеді және жоғары қысымдағы отын кері ағын магистраліне шығарылады. Нәтижесінде аккумулятордағы отын қысымы төмендейді.
Форсунка (7-сур.) отынды дизель цилиндріне бүркуге және отынның қажетті шашырауын қамтамасыз етуге арналған.
Дизельдерде «BOSCH» фирмасының (Германия) CRIN2 типті форсункалары қолданылады.
Бүрікпенің басталу моменті мен отын беру мөлшері форсунканың электромагниттік клапанының әрекетімен қамтамасыз етіледі.
«Бұрыш-уақыт» координаталарындағы бүрікпенің басталу моменті дизельдің жұмысын электрондық басқару жүйесімен белгіленеді.
Электрондық блоктың форсункаларды басқару сигналдарын қалыптастыруы иінді біліктің және ЖҚОН жетегінің редукторының бастапқы білігінің айналу жиілігінің датчиктері (2-сур. 1 және 2 датчиктер) қалыптастыратын сигналдарды «оқу» негізінде жүзеге асады, олар белгілі бір сұлба бойынша келісілген өзара байланыста орнатылған.
Форсунка жұмысының принципі 8-суретте көрсетілген.
Отын жоғары қысым магистралі арқылы кіргізу каналы 4 арқылы форсунка шашыратқышына 11, сондай-ақ отын беру дроссельдік тесігі 7 арқылы басқарушы клапан камерасына 8 беріледі. Электромагниттік клапан аша алатын отын шығару дроссельдік тесігі арқылы камера кері ағын магистралімен 1 байланысады.
6-дроссельдік тесік жабық болғанда басқарушы клапан поршеніне жоғарыдан әсер ететін гидравликалық күш шашыратқыш инесінің конусына төменнен әсер ететін отын қысымының күшінен асады.
Осының нәтижесінде ине шашыратқыш ұяшығына басылып, шашыратқыш тесіктерін тығыз жабады. Нәтижесінде отын жану камерасына түспейді.
Электромагниттік клапан 3 іске қосылғанда электромагнит якорі жоғары жылжып, 6-дроссельдік тесікті ашады.
Сәйкесінше басқарушы клапан камерасындағы қысым да, басқарушы клапан поршеніне әсер ететін гидравликалық күш те төмендейді.
Отын қысымының конусқа әсерімен шашыратқыш инесі ұяшықтан кетеді, осылайша отын шашыратқыш тесіктері арқылы цилиндрдің жану камерасына түседі.
Басқарушы беру — инені көтеруге арналған қосымша отын мөлшері, ол пайдаланылғаннан кейін отынның кері ағын магистраліне шығарылады.
Басқарушы беруден басқа шашыратқыш инесі және басқарушы клапан поршенінің бағыттаушысы арқылы отын ағулары болады.
Осы отынның барлығы бүрікпе жүйесінің барлық басқа агрегаттары қосылған кері ағын магистраліне шығарылады және отын багына қайтарылады.
Бүріккен отынның мөлшері электромагниттік клапанның қосылу уақытына және рельстегі қысым мөлшеріне пропорционалды және қозғалтқыштың иінді білігінің айналу жиілігіне де, ЖҚОН жұмыс режиміне де байланысты емес (уақыт бойынша басқарылатын бүрікпе).
Электромагниттік клапан қуатсызданғанда якорь клапанды жабу серіппесінің күшімен төмен басылады және клапан шары 5 дроссельдік тесікті жабады.
Отын шығару дроссельдік тесігі жабылғаннан кейін басқарушы клапан камерасындағы қысым қайтадан аккумулятордағы қысыммен бірдей мәнге жетеді.
Бұл жоғары қысым басқарушы клапан поршенін шашыратқыш инесімен бірге төмен жылжытады.
Ине шашыратқыш ұяшығына тығыз жанасып, оның тесіктерін жапқанда бүрікпе тоқтайды.
Отынды ірі тазалау сүзгісі отынды механикалық қоспалардан және судан алдын ала тазалауға қызмет етеді.
Қозғалтқыштың ЖҚОН отын жүйесін ауасыз отынмен толтыру үшін қажет қолмен отын айдау насосымен жабдықталмағандықтан, сүзгінің құрылымында қолмен отын айдау насосы болуы тиіс.
9-суретте қолмен отын айдау насосы бар «PreLine 270» отынды ірі тазалау сүзгісі көрсетілген.
Сүзгіден тұнбаны ағызу ылғал бөлгіштің 4 төменгі бөлігінде орналасқан кран 5 арқылы жүзеге асырылады.
Дизельді қоршаған орта температурасы –25 °C-тан төмен жағдайда пайдалану кезінде сүзгі корпусы келетін отынның қыздырғышымен 3 жабдықталуы тиіс.
Қыздырғыштың қоректену кернеуі — 24 В, қуаты — 350 Вт. Қосылу: плюс және масса.
Қыздырғыш автономды жұмыс істейді, +5 °C-тан төмен температурада автоматты түрде қосылады және өшеді.
Отынды жіңішке тазалау сүзгісі отынды соңғы тазалауға қызмет етеді. Жіңішке тазалау сүзгісі бөлшектелмейтін.
Отын қағаз сүзгі элементінің перделері арқылы өтіп, механикалық қоспалардан тазартылады.
Дизельді ауамен қоректендіру жүйесі (10-сур.) ауа сүзгісінен, турбокомпрессордан, қысымдау ауасын салқындатқыштан, патрубоктардан, құбырлардан және бекіту қысқыштарынан тұрады.
Ауыстырмалы қағаз сүзгі элементтері бар құрғақ типті ауа сүзгісі цилиндрлерге келетін ауаны тазалауға қызмет етеді.
Ауа сүзгісі (11-сур.) корпус 5, екі сүзгі элементі 6 және 7, қақпақ 4-тен тұрады. Герметикалықты қамтамасыз ету үшін резеңке төсемдер бар.
Кіші (ішкі) сүзгі элементі сыртқы сүзгі элементі механикалық бұзылған жағдайда ауаны тазалауды қамтамасыз етеді.
Назар аударыңыз! Кіріс трактының герметикалығының бұзылуынан туындайтын тазартылмаған ауаның қозғалтқыш цилиндрлеріне сорылуы қозғалтқыштың қызмет ету мерзімінің күрт төмендеуіне әкеледі.
Ауа сүзгісінің бітелуін бақылауды жеңілдету үшін сүзгі мен турбокомпрессор арасына датчик, ал аспаптар панеліне сигнализатор орнатылған.
Сүзгі бітелген сайын кіріс құбырындағы сирету өседі және 6,5 кПа мәніне жеткенде сигнализатор іске қосылады, ал аспаптар панелінде «Ауа сүзгісінің бітелуі» бақылау шамы жанады.
Шам жанғанда сүзгі элементін тазалау немесе ауыстыру қажет.
Турбокомпрессор (12-сур.) центрден тепкіш бір сатылы компрессордан және радиалды центрге тартқыш турбинадан тұрады.
Қысымдауды реттеу қысымдау қысымы белгілі бір мәннен асқанда пайдаланылған газдардың бір бөлігін турбина дөңгелегінен айналып өткізу арқылы жүзеге асырылады.
Реттелетін турбокомпрессордың турбина корпусына айналма клапан кіріктірілген.
Айналма клапанның рычагі реттелетін тартпамен атқарушы механизмге қосылған, ол ауа құбыры арқылы компрессор корпусының шығыс патрубкімен байланысқан.
Пайдалану кезінде турбокомпрессордың атқарушы механизмі тартпасының ұзындығын өзгертуге жол берілмейді.
Пайдалану кезінде турбокомпрессорды бөлшектеуге және жөндеуге жол берілмейді, олар мамандандырылған жөндеу шеберханасының жағдайында жүргізілуі тиіс.
