Шатун-поршень тобының бөлшектері санаттарға бөлінеді және бір-біріне жеке таңдалады. Поршень түбінде әріппен белгіленген рұқсат тобы цилиндр гильзасында көрсетілген топқа сәйкес келуі керек.
Саусақтардың, поршеньдердің және шатундардың өлшемдік топтары
| Диаметр, мм | Таңбалау | |||
|---|---|---|---|---|
| Саусақтың | Поршень бобышкасындағы тесік | Шатун төлкесіндегі тесік | саусақ пен шатунның | поршеньдің |
| 25,0000–24,9975 | 25,0000–24,9975 | 25,0000–24,9975 | ақ | I |
| 24,9975–24,9950 | 24,9975–24,9950 | 25,0045–25,0020 | жасыл | II |
| 24,9950–24,9925 | 24,9950–24,9925 | 25,0020–24,9995 | сары | III |
| 24,9925–24,9900 | 24,9925–24,9900 | 24,9995–24,9970 | қызыл | IV |
Поршень бобышкаларындағы тесіктердің, шатун басындағы тесіктердің және поршень саусағының сыртқы диаметрлерінің мәндері топтарға бөлінеді және бояумен белгіленеді. Поршень саусағында топ оның ұшында немесе ішкі бетінде жағылған бояумен белгіленеді. Ол поршень бобышкасында көрсетілген топқа сәйкес келуі керек.
Материалдар мен жабындар
ЗМЗ қозғалтқыштарының поршеньдері жоғары кремнийлі алюминий қорытпасынан жасалады. Сақина ойықтарының тозуға төзімділігін арттыру үшін жиі нирезист (аустенитті шойын) қондырма қолданылады. Поршень саусақтары — болаттан, беткі қаттылық үшін цементтелген немесе азотталған. Цилиндр гильзалары — шойыннан, өлшемге дейін жонылған. Гильзалардың тығыздағыш шайбалары — мыстан. Поршень сақиналары — шойыннан, жұмыс беттері хром немесе молибден жабынды.
Шатунда поршень саусағына арналған тесіктің тобы да бояумен белгіленеді. Ол саусақ тобымен сәйкес келуі немесе көршілес болуы керек. Шатун мен поршень саусағын дұрыс таңдауды келесі әдіспен тексереміз: мотор майымен майланған саусақ шатун басында бас бармақтың күшімен қозғалуы керек, бірақ төлкеден түсіп кетпеуі керек.
Шатунның төменгі басының бүйір бетінде және қақпағында ол орнатылған цилиндрдің реттік нөмірі жазылған. Шатун қақпағындағы және шатунның өзіндегі нөмірлер сәйкес келуі және бір жағында орналасуы керек.
Қосалқы бөлшектер ретінде жеткізілетін шатундарда мұндай таңбалау жоқ, сондықтан бөлшектеу алдында шатундар мен қақпақтарды зауыттық үлгіде таңбалаңыз, жинау кезінде қақпақтарды аударып немесе шатастырып алмау үшін.
Поршенді 60–80 °C температураға дейін қыздырамыз. Поршенді ыстық суда қыздыруға рұқсат етіледі. Шатун басын поршень бобышкаларының арасына енгізіп, балғамен қондырма немесе құрылғы арқылы мотор майымен майланған поршень саусағын басып кіргіземіз.
Екі жағынан бекіткіш сақиналарды орнатамыз. Шатун қақпағындағы шығыңқы жер поршеньдегі «Алдыңғы» жазуымен бір жағында болуы керек.
Гильзалардың орнатылатын жерлерін қақтан және коррозиядан мұқият тазалаймыз. Цилиндр гильзаларының тығыздағыш мыс шайбаларын жаңаларымен ауыстырамыз. Гильзаларды ағаш блок арқылы балғамен жеңіл соғу арқылы басып кіргіземіз.
Щуп арқылы гильзаның блок жазықтығынан шығыңқылығын тексереміз, ол 0,02–0,10 мм болуы керек.
Поршень сақиналарын таңдау
Поршень сақиналарын цилиндрлерге таңдаймыз. Сақиналарды кезекпен цилиндрге 20–30 мм тереңдікке орнатып, щуппен саңылауларды өлшейміз. Компрессиялық сақиналардың құлыптағы саңылауы 0,3–0,6 мм, май жинағыш сақиналардікі — 0,3–1,0 мм болуы керек.
Егер поршеньдерді ауыстыру жоспарланбаса, жаңа поршень сақиналарының көмегімен ойықтардың енін тексереміз. Саңылауды поршень шеңберінің бірнеше нүктесінде тексереміз. Компрессиялық сақиналар үшін бүйірлік саңылау мәні 0,050–0,082 мм, жиналмалы май жинағыш сақина үшін 0,135–0,335 мм болуы керек. Тозған цилиндрлерге ең жақын жөндеу өлшеміндегі сақиналарды орнатуға болады және қажет болса, 0,3 мм саңылау алу үшін ұштарын егеп кесуге болады.
Сақиналарды поршеньге май жинағыш сақинадан бастап кигіземіз. Май жинағыш сақинаның кеңейткішінің құлпын ашып, оны сақинаның төменгі ойығына орнатамыз, содан кейін кеңейткіштің ұштарын біріктіреміз. Кеңейткішке май жинағыш сақинаны жазуы поршень түбіне қаратып кигіземіз. Кеңейткіш пен сақинаның құлыптары арасындағы бұрыш 45°.
Төменгі компрессиялық сақинаны жазуымен және ішкі жағындағы фаскасымен поршень түбіне қаратып орнатамыз.
Жоғарғы компрессиялық сақинаны орнатамыз.
