КАМАЗ-740.50-360, КАМАЗ-740.51-320 қозғалтқыштарының иінді механизмінің ерекшелігі

Иінді білік (1-сурет) жоғары сапалы болаттан жасалған және бес негізгі және төрт шатунды мойынға ие, олар беткейлермен байланысқан және өтпелі галтельдермен жалғасқан.

Жұмыс жүрістерінің біркелкі алмасуы үшін иінді біліктің шатунды мойындары 90° бұрышпен орналасқан.

Қозғалтқыштың иінді білігі — 1-сур. Иінді білік: 1 — қарсы салмақ; 2, 3 — май сорғысы жетегінің тісті дөңгелегі; 4 — тығын; 5 — шпонка; 6 — жеңілдету тесіктері; 7 — шатунды мойындарға май беру тесіктері; 8 — негізгі мойындардағы май беру тесіктері.

Әр шатунды мойынға екі шатун қосылады (2-сурет) — біреуі оң жақ және біреуі сол жақ цилиндрлер қатары үшін.

Қозғалтқыштың шатуны — 2-сур. Шатун: 1 — шатун өзегі; 2 — шатун қақпағы; 3 — шатунның жоғарғы басының төлкесі; 4 — шатунның төменгі басының төсемесі; 5 — шатун қақпағын бекіту болты; 6 — шатун қақпағын бекіту гайкасы.

Иінді білікті нығайту 0,5–0,7 мм тереңдікке азоттау арқылы жүргізіледі, нығайтылған қабаттың қаттылығы 600 HV-дан кем емес.

Шатунды мойындарға май негізгі мойындардағы 8 тесіктер мен 7 тесіктер (1-сурет) арқылы беріледі.

Инерция күштерін теңгеру және дірілді азайту үшін иінді білікте иінді біліктің беткейлерімен бірге соғылған алты қарсы салмақ бар.

Негізгі қарсы салмақтардан басқа, білікке басылған қосымша алынбалы қарсы салмақ 1 бар, оның иінді білікке қатысты бұрыштық орны 5 шпонкамен анықталады.

Қажетті теңгерімсіздікті қамтамасыз ету үшін маховикте 6 ойық (5-сурет) жасалады.

Иінді біліктің артқы ұшында 9 мойын (3-сурет) жасалған, ол бойынша иінді біліктің тісті дөңгелегі 8 және маховик 1 (6-сурет) орталықтандырылады.

Иінді біліктің артқы ұшында иінді біліктің тісті дөңгелегі мен маховикті бекіту үшін он M16×1,5-6Н бұрандалы тесік, алдыңғы ұшында бұралу тербелістерінің өшіргішін бекіту үшін сегіз M12×1,25-6Н бұрандалы тесік жасалған.

Иінді біліктің мұрын қуысына 4 тығын (1-сурет) орнатылған, оның калибрленген тесігі арқылы алдыңғы қуат алу жетегінің шлицті білігі майланады.

Осьтік орын ауыстырулардан иінді білік цилиндрлер блогының артқы негізгі тірегінің ойықтарына орнатылған екі жоғарғы жартысақинамен 1 және екі төменгі жартысақинамен 2 (3-сурет) бекітілген, олар ойықтары бар жағы біліктің тірек ұштарына жанасатындай орналасқан.

Иінді біліктің мұрнында (1-сурет) май сорғысы жетегінің 2, 3 тісті дөңгелектері және газ тарату механизмі жетегінің 8 тісті дөңгелегі (3-сурет) орнатылған.

Иінді біліктің тығыздалуы резеңке манжетамен 8 (6-сурет) жүзеге асырылады, қосымша тығыздағыш элемент — шаңнан қорғағыш 9. Манжета маховик картерінде 4 орналасқан.

Манжета фторкаучуктен жасалған, жұмыс тығыздағыш жиегін тікелей пресс-формада қалыптау технологиясы бойынша.

Иінді білік мойындарының номиналды диаметрлері:

негізгі: 95^-0,015 мм;
шатунды: 80^-0,013 мм.

Қозғалтқышты қалпына келтіру үшін төсемелердің сегіз жөндеу өлшемі қарастырылған.

Иінді білік мойынтіректерінің төсемелерінің белгіленуі, иінді біліктің негізгі мойындарының диаметрі, осы төсемелерге арналған цилиндрлер блогындағы тесіктің диаметрі 1-кестеде көрсетілген.

Шатунның төменгі басының төсемелерінің белгіленуі, иінді біліктің шатунды мойындарының диаметрі, осы төсемелерге арналған шатунның иінтақта басындағы тесіктің диаметрі 2-кестеде көрсетілген.

7405.1005170 Р0, 7405.1005171 Р0, 7405.1005058 Р0 төсемелері иінді білікті тегістеусіз қозғалтқышты қалпына келтіру кезінде қолданылады. Қажет болса, иінді біліктің мойындарын тегістеу керек.

Иінді білікті негізгі мойындар бойынша 94 мм және одан аз, немесе шатунды мойындар бойынша 79 мм және одан аз мөлшерге тегістеу кезінде иінді білікті қайта азоттаудан өткізу қажет.

Қозғалтқышты қалпына келтіру кезінде иінді білік мойындарының диаметрлері, цилиндрлер блогындағы тесіктің диаметрі және шатунның иінтақта басындағы тесіктің диаметрі бойынша шақтама шектері номиналды өлшемдердегідей болуы тиіс.

740.50-360 және 740.51-320 қозғалтқыштарына арналған иінді білік басқа модельдердегі қозғалтқыштардың иінді біліктерінен айтарлықтай айырмашылықтары бар, бұл айырмашылықтар КАМАЗ қозғалтқыштарының басқа модельдерінің иінді біліктерін пайдалануды мүмкін етпейді.

Үшінші қарсы салмақта соғуда жасалған иінді біліктің таңбасы 740.50-1005020 болуы тиіс.

Тірек жартысақиналары мен төсемелерін орнату — 3-сур. Иінді біліктің тірек жартысақиналары мен төсемелерін орнату: 1 — тірек мойынтірегінің жоғарғы жартысақинасы; 2 — тірек мойынтірегінің төменгі жартысақинасы; 3 — иінді білік мойынтірегінің жоғарғы төсемесі; 4 — иінді білік мойынтірегінің төменгі төсемесі; 5 — цилиндрлер блогы; 6 — иінді білік мойынтірегінің артқы қақпағы; 7 — иінді білік; 8 — газ тарату механизмі жетегінің тісті дөңгелегі; 9 — иінді біліктің орталықтандырғыш мойыны.

Негізгі және шатунды мойынтіректер (2 және 3-суреттер) болат таспадан жасалған, қалыңдығы 0,3 мм қорғасынды қола қабатымен, қалыңдығы 0,022 мм қорғасын-қалайы қорытпасы қабатымен және қалыңдығы 0,003 мм қалайы қабатымен қапталған.

Негізгі мойынтіректердің жоғарғы 3 және төменгі 4 төсемелері өзара ауыспалы емес. Жоғарғы төсемеде май беру тесігі және оны тарату ойығы бар.

Шатунның төменгі басының екі төсемесі 4 өзара ауыспалы.

Айналудан және бүйірлік жылжудан төсемелер блок пен шатунның төсеніштерінде және мойынтірек қақпақтарында қарастырылған ойықтарға кіретін шығыңқылармен (мұрттармен) бекітіледі.

Төсемелер қозғалтқышты турбоқысымдаумен күшейту кезінде олардың жұмысқа қабілеттілігін арттыруға бағытталған құрылымдық айырмашылықтарға ие, бұл ретте төсемелердің таңбасы 7405.1004058 (шатунды), 7405.1005170 және 7405.1005171 (негізгі) болып өзгертілген.

Жөндеу кезінде төсемелерді 740 таңбасы бар сериялық төсемелерге ауыстыру ұсынылмайды, өйткені бұл қозғалтқыштың ресурсының айтарлықтай қысқаруына әкеледі.

4-сур. Иінді білік мойынтіректерінің қақпақтарын орнату: 1 — мойынтірек қақпағы; 2 — иінді білік; 3 — қақпақты бекіту болты; 4 — мойынтірек қақпағын бекітудің сол жақ тартқыш болты; 5 — мойынтірек қақпағын бекітудің оң жақ тартқыш болты; 6 — шайба; 7 — блок; 8 — штифт.

Негізгі мойынтіректердің қақпақтары (4-сурет) жоғары беріктіктегі шойыннан жасалған.

Қақпақтарды бекіту тік және көлденең тартқыш болттар 3, 4, 5 арқылы жүзеге асырылады, олар белгілі бір сұлба бойынша регламенттелген моментімен тартылады (мақаланы қараңыз КАМАЗ дизелінің бекітпелерін тарту моменттері).

Шатун (2-сурет) болаттан жасалған, соғылған, өзек 1 қос таврлы қимаға ие. Шатунның жоғарғы басы ажыратылмайтын, төменгісі тік және тегіс ажыратылатын етіп жасалған.

Шатун қақпақпен 2 бірге ақырғы өңдеуден өтеді, сондықтан шатун қақпақтары өзара ауыспалы емес.

Шатунның жоғарғы басына болат-қола төлке 3 басылған, ал төменгісіне ауыспалы төсемелер 4 орнатылған.

Шатунның төменгі басының қақпағы шатун өзегіне алдын ала басылған 5 болттарға бұралған 6 гайкалармен бекітіледі.

Шатун болттарын тарту КАМАЗ дизелінің бекітпелерін тарту моменттері мақаласында анықталған сұлба бойынша жүзеге асырылады.

Шатунның қақпағы мен өзегінде жұптасу белгілері — үш таңбалы реттік нөмірлер қойылған. Сонымен қатар, шатун қақпағында цилиндрдің реттік нөмірі соғылған.

Қозғалтқыштың маховигі — 5-сур. Маховик: 1 — сақина; 2 — аралық төлке; 3 — маховиктің тісті жиегі; 4 — орнату штифті; 5 — мойынтірек; 6 — теңгерімсіздікке арналған ойық.

Маховик (5-сурет) легірленген болаттан жасалған он болтпен 7 (6-сурет) иінді біліктің артқы ұшына бекітілген және иінді біліктің орталықтандырғыш мойынында 9 (3-сурет) 10 штифтімен (6-сурет) бекітілген.

Маховик бетінің зақымдалуын болдырмау мақсатында болт бастарының астына 6 шайба (6-сурет) орнатылады.

Маховикті бекіту болттарының тарту моментінің мәні Дизель бекітпелерін тарту моменттері мақаласында көрсетілген.

Маховиктің өңделген цилиндрлік бетіне тісті жиек 3 (5-сурет) басылған, қозғалтқышты іске қосу кезінде стартер тісті дөңгелегі онымен ілініседі.

Иінді білік тығыздауыш манжетасының астына сыртқы хромдалған беті бар сақина 1 орнатылады.

6-сур. Маховикті орнату: 1 — маховик; 2 — цилиндрлер блогы; 3 — иінді білік; 4 — маховик картері; 5 — беріліс қорабының бастапқы білігінің мойынтірегі; 6 — шайба; 7 — болт; 8 — иінді білік тығыздауыш манжетасы; 9 — манжета шаңнан қорғағышы; 10 — маховиктің орнату штифті.

Маховик бір немесе екі дискілі диафрагмалық ілінісуге арналған.

Маховиктің ішкі жонылған жеріне беріліс қорабының бастапқы білігінің мойынтірегі 5 орнатылған.

7-сур. Маховик бекіткіші тұтқасының қалыптары: а) — пайдалану кезінде; б) — реттеу кезінде маховикпен іліністе.

Отын бүркудің алдын ала бұрышын және клапандардағы жылулық саңылауларды реттеу кезінде маховик бекіткішпен (7-сурет) бекітіледі.

Маховиктің құрылысы 740.10 және 7403.10 қозғалтқыштарының маховиктерінен келесі негізгі айырмашылықтарға ие:

маховиктің сыртқы бетіндегі бекіткішке арналған ойықтың орналасу бұрышы өзгертілген;
маховикті бекіту болттарының астындағы шайбаны орналастыруға арналған жону диаметрі ұлғайтылған;
қажетті теңгерімсіздікті қамтамасыз ету үшін орақ тәрізді ойық енгізілген;
маховикті иінді біліктің ұшына бекіту он M16×1,5 болтпен жүзеге асырылады.

Аталған өзгерістер жөндеу жұмыстарын жүргізу кезінде басқа модельдердегі қозғалтқыштардың маховиктерін орнатуды мүмкін етпейді.

Бұралу тербелістерінің өшіргіші (8-сурет) сегіз болтпен 2 (9-сурет) иінді біліктің алдыңғы мұрнына бекітілген.

Бұралу тербелістерінің өшіргішін орнату — 9-сур. Иінді біліктің бұралу тербелістерінің өшіргішін орнату: 1 — өшіргіш; 2 — өшіргішті бекіту болты; 3 — қуат алу жартылай муфтасы; 4 — жартылай муфтаны бекіту болты; 5 — шайба; 6 — иінді білік; 7 — цилиндрлер блогы.

Өшіргіш корпустан 1 (8-сурет) тұрады, оған саңылаумен өшіргіш маховигі 5 орнатылған. Сыртынан өшіргіш корпусы қақпақпен 2 жабылған. Герметикалық өшіргіш корпусы мен қақпақтың түйіскен жерін дәнекерлеу арқылы қамтамасыз етіледі.

Өшіргіш корпусы мен өшіргіш маховигінің арасында қақпақты дәнекерлеу алдында дозаланған түрде құйылған жоғары тұтқырлы силикон сұйықтығы бар. Өшіргішті орталықтандыру корпусқа дәнекерленген 3 шайбамен жүзеге асырылады.

Иінді біліктің бұралу тербелістерін өшіру иінді біліктің мұрнына бекітілген өшіргіш корпусын силикон сұйықтығы ортасында маховикке қатысты тежеу жолымен жүреді. Бұл ретте тежеу энергиясы жылу түрінде бөлінеді.

Жөндеу жұмыстарын жүргізу кезінде өшіргіштің корпусы мен қақпағын деформациялауға тыйым салынады. Корпусы немесе қақпағы деформацияланған өшіргіш одан әрі пайдалануға жарамсыз.

Өшіргішті орнатқаннан кейін өшіргіш пен қарсы салмақ арасында саңылаудың бар-жоғын тексеру керек.

10-сур. Шатун мен сақиналары бар поршень жинағында: 1 — поршень; 2 — май сыдырғыш сақина; 3 — поршень саусағы; 4, 5 — компрессиялық сақиналар; 6 — тоқтатқыш сақина.

Поршень 1 (10-сурет) алюминий қорытпасынан құйылған, жоғарғы компрессиялық сақинаның астында тозуға төзімді шойын қойындысы бар.

Поршень басында орталық бөлігінде ығыстырғышы бар тороидты жану камерасы жасалған, ол поршень осіне қатысты клапандарға арналған ойықтардан 5 мм-ге ығысқан.

Бүйір беті поршень саусағының тесіктері аймағында төмендетілген күрделі сопақ-бошке тәрізді пішінге ие. Юбкаға графит жабыны жағылған.

Поршень юбкасының төменгі бөлігінде дұрыс жинау кезінде поршеньнің төменгі өлі нүктеде болған кезде салқындату форсункасымен жанасуын болдырмайтын ойық жасалған.

Поршень екі компрессиялық және бір май сыдырғыш сақинамен жабдықталған.

Оның айрықша ерекшелігі — түбінен жоғарғы ойықтың төменгі ұшына дейінгі қашықтықтың азаюы, ол 17 мм құрайды.

Қозғалтқышта, КАМАЗ қозғалтқыштарының басқа модельдеріне ұқсас, отын үнемділігін және экологиялық көрсеткіштерді қамтамасыз ету мақсатында әр цилиндр үшін поршень саусағының осінен түбіне дейінгі қашықтық бойынша поршеньдерді селективті іріктеу қолданылады.

Көрсетілген параметр бойынша поршеньдер төрт топқа бөлінген: 10, 20, 30 және 40. Әрбір келесі топ алдыңғысынан 0,11 мм-ге ерекшеленеді.

Қосалқы бөлшектерге ең үлкен биіктіктегі поршеньдер жеткізіледі — 740.50-360 және 740.51-320 қозғалтқыштары үшін 40-топтың (ең үлкен) поршень саусағының осінен поршень түбіне дейінгі өлшемі 71,04^-0,04 мм құрайды.

Олар мен цилиндр қақпақтары арасында ықтимал жанасуды болдырмау үшін ауыстыру жағдайында поршень үсті саңылауын бақылау қажет.

Егер цилиндр қақпағын бекіту болттарын тартқаннан кейін поршень мен цилиндр қақпағы арасындағы саңылау 0,87 мм-ден аз болса, поршень түбін осы мәнге жетпейтін мөлшерге кесу қажет.

КАМАЗ қозғалтқыштарының басқа модельдерінің поршеньдерін орнатуға жол берілмейді. 740.51-1004015 поршенінің таңбасы поршеньнің ішкі қуысында құю кезінде жасалады.

Компрессиялық сақиналар (10-сурет) жоғары беріктіктегі шойыннан, ал май сыдырғыш — сұр шойыннан жасалады.

Жоғарғы компрессиялық сақина жоғарғы ұш жағынан ішкі ойығы бар екі жақты трапеция пішініне ие, ал екіншісі бір жақты трапеция пішініне ие.

Монтаж кезінде «жоғарғы» белгісі бар ұш поршень түбі жағында орналасуы тиіс.

Жоғарғы компрессиялық сақинаның 4 жұмыс беті молибденмен қапталған және бошке тәрізді пішінге ие.

Екінші компрессиялық 5 және май сыдырғыш 2 сақиналардың жұмыс бетіне хром жағылған.

Оның екінші сақинадағы пішіні төменгі ұшқа қарай еңісі бар конус болып табылады, осы тән белгісі бойынша сақина «минуттық» деп аталды.

Минуттық сақиналар майдың күйеге кету шығынын азайту үшін қолданылған, оларды жоғарғы ойыққа орнатуға жол берілмейді.

Май сыдырғыш сақина қорап тәрізді, биіктігі 4 мм, айнымалы орау қадамы және тегістелген сыртқы беті бар серіппелі кеңейткіші бар.

Поршеньге орнату кезінде кеңейткіштің орау қадамы азырақ ортаңғы бөлігі сақинаның құлыпында орналасуы тиіс.

КАМАЗ қозғалтқыштарының басқа модельдерінің поршень сақиналарын орнату майдың күйеге кету шығынының артуына және соның салдарынан экологиялық көрсеткіштердің нашарлауына әкелуі мүмкін.

Поршеньді салқындату форсункасы бар цилиндр гильзасы: 1 — форсунка түтігі; 2 — поршеньді салқындату форсункасының клапаны жинақта; 3 — тығыздағыш төсем; 4 — гильзаның төменгі тығыздағыш сақинасы; 5 — жоғарғы тығыздағыш сақина; 6 — цилиндр гильзасы; 7 — блок-картер.

Салқындату форсункалары (11-сурет) цилиндрлер блогының картер бөлігінде орнатылады және ондағы қысым 80–120 кПа (0,8–1,2 кгс/см²) жеткенде басты май магистралінен майды поршеньдердің ішкі қуысына беруді қамтамасыз етеді.

Осындай қысымға форсункалардың әрқайсысында орналасқан клапан реттелген.

Қозғалтқышты жинау кезінде форсунка түтігінің цилиндр гильзасы мен поршеньге қатысты орнының дұрыстығын бақылау қажет. Поршеньмен жанасуға жол берілмейді.

Поршень шатунмен (10-сурет) жүзгіш типті 3 саусақпен қосылады, оның осьтік орын ауыстыруы 6 тоқтатқыш сақиналармен шектелген.

Саусақ хромникельді болаттан жасалған, тесіктің диаметрі 16 мм. Тесігінің диаметрі 22 және 25 мм саусақтарды қолдануға жол берілмейді, өйткені бұл қозғалтқыштың теңгерілуін бұзады.

11-сур. Алдыңғы қуат алу жетегі мен шкивті орнату: 1 — агрегаттар жетегінің білігі; 2 — қуат алу жартылай муфтасы; 3 — қуат алу білігі; 4 — шкив; 5 — болт; 6 — блоктың жоғарғы қақпағы; 7 — мойынтірек корпусы; 8 — манжета; 9 — серіппе; 10 — тығын; 11, 12 — мойынтіректер; 13 — иінді білік.

Алдыңғы қуат алу жетегі (11-сурет) иінді біліктің мұрнынан 13 иінді біліктің мұрнына сегіз арнайы M12×1,25 болтпен бекітілген 2 қуат алу жартылай муфтасы арқылы жүзеге асырылады.

Жартылай муфтаны иінді білікке қатысты орталықтандыру сыртқа шығарылған қарсы салмақтың ішкі жонуы бойынша жүзеге асырылады.

Айналдыру моменті жартылай муфтадан агрегаттар жетегінің білігі 1 және қуат алу білігі 3 арқылы шкивке 4 беріледі.

Қуат алу білігі 3 екі шарикті мойынтірекке 11 және 12 орнатылады.

Қуыстың тығыздалуы манжетамен 8 және резеңке сақинасы бар тығынмен 10 жүзеге асырылады. Шлицті қосылыстардың тозуын азайту үшін агрегаттар жетегінің білігі серіппемен 9 осьтік орын ауыстырулардан ұсталады.