Механикалық беріліс қорабы бар автомобильде бір дискілі, құрғақ, орталық диафрагмалық серіппелі сцепление орнатылады.
Жетекші диск (себет) қозғалтқыш маховигімен алты болтпен қосылған.
Маховикке сцепление қабығын центрлейтін үш штифт басылған.
Жетекші дискінің қабығында парақтық серіппелі болаттан штампталған диафрагмалық серіппе орнатылған.
Бос күйінде серіппе серіппенің ішкі шетінен шығатын радиалды кесіктері бар кесілген конус түрінде болады.
Серіппенің кесіктері серпімді басу иінтіректері болып табылатын он сегіз жапырақшаны құрайды.
Иінтіректердің серпімділігінің арқасында диафрагмалық серіппе сцепление басу дискісіне біркелкі қысым жасайды, бұл сцепленненің біркелкі қосылуы мен ажырауына ықпал етеді.
Үш нүктеде сцепление қабығы серпімді болат пластиналармен басу (жетекші) дискісімен қосылған.
Қабық диафрагмалық серіппемен және басу дискісімен бірге бөлшектелмейтін торап құрайды (оны «сцепление себеті» деп те атайды), ол стендте теңгеріледі.
Істен шыққан кезде сцепление себеті толығымен ауыстырылады.
«Себетті» ауыстыру диафрагмалық серіппе жапырақшаларының қатты сақиналық тозуы кезінде және жапырақшалардың ұштары бір деңгейде орналаспаған жағдайда қажет.
Сондай-ақ сцепленнені ажырату кезінде педальдағы күш азайғанда (және сәйкесінше жұмыс жүрісі ұлғайғанда) «себетті» ауыстырамыз, бұл басу дискісінің бетінің үлкен тозуын немесе диафрагмалық серіппенің «шөгуін» көрсетеді.
Бұралу тербелісінің серіппелі демпфері бар жетекші диск қозғалтқыш маховигі мен басу дискісінің арасындағы беріліс қорабының біріншілік білігінің шлицтерінде орналасқан.
Бұралу тербелісінің демпфері трансмиссиядағы динамикалық жүктемелерден және қозғалтқыштың біркелкі емес жұмысынан туындайтын тербелістерді басады.
Дискінің екі фрикциялық қаптамасы серіппелі пластинаға екі жағынан шегеленген, ол өз кезегінде демпфердің екі пластинасының біріне шегеленген.
Серіппелі пластина толқынды пішінге ие.
Сцепленнені қосу кезінде фрикциялық қаптамалар серіппелі пластинаны қысады, бұл сцепленненің біркелкі қосылуына ықпал етеді.
Демпфер пластиналарының арасында диск түбіршегі орнатылған.
Түбіршек пен демпфер пластиналарының ойықтарында демпфер серіппелері орнатылған.
Демпфер пластиналары тірек бағаналарымен қосылған.
Диск түбіршегінде тірек бағаналарының қарсысында кесіктер бар, олар түбіршекке демпфер пластиналарына қатысты белгілі бір шектерде бұрылуға мүмкіндік береді, бұл кезде демпфер серіппелерін қысады.
Бұл автомобильді жүргізу және берілістерді ауыстыру кезінде трансмиссиядағы динамикалық жүктемелерді азайтуға мүмкіндік береді.
Жетекші дискінің түбіршегінде пластмасса корпуста бос жүріс демпфері орналасқан, ол қозғалтқыш бос жүрісте жұмыс істегенде беріліс қорабындағы соққыны жоюға қызмет етеді.
Жетекші дискіні фрикциялық қаптамалар аймағындағы осьтік бұрылуы 0,5 мм-ден асса, майлану, жарылу, сызаттар немесе қаптамалардың біркелкі тозуы, шегеленген қосылыстардың босаңсуы, сондай-ақ қаптаманың жұмыс беті мен шеге басының арасындағы қашықтық 0,2 мм-ден аз болса ауыстырамыз.
Гидравликалық жетектің жұмыс цилиндрі сцепление ажырату подшипнигімен (басу подшипнигімен) бір торап ретінде жасалған және сцепление картерінің ішінде орналасқан.
Жұмыс цилиндрі сцепление картеріне бекітілген.
Жұмыс цилиндрінің қозғалмалы бөлігі беріліс қорабының біріншілік білігінің бойымен қозғала алатын подшипникпен қосылған.
Цилиндр мен подшипник торшасының арасында орналасқан серіппе (резеңке гофрланған қаптамамен жабылған) подшипникті сцепление «себетінің» диафрагмалық серіппесіне үнемі басады.
Сондықтан сцепление механизмінде саңылаулар жоқ және ешқандай реттеу қарастырылмаған.
Басу подшипнигі жабық типті.
Подшипниктің ішіне май салынған.
Сцепление гидравликалық жетегі құбыр желісімен қосылатын бас және жұмыс цилиндрлерінен тұрады.
Жұмыс сұйықтығы бас тежеу цилиндріне орнатылған бачокқа құйылған.
Сцепление бас цилиндрі бачокпен резеңке шланг арқылы қосылған.
Бас цилиндр алдыңғы қалқанға бекітілген, ал оның штогы сцепление педалімен қосылған.
Сцепление гидравликалық жетегін ауасыздандыру үшін гидравликалық жетек түтігінің пластмасса ұштығында резеңке қақпақпен жабылған штуцер орналасқан.
Сцепленнені ажырату келесідей жүреді.
Педальді басқан кезде сцепление ажырату жетегінің гидравликалық жүйесінде жұмыс сұйықтығының қысымы пайда болады.
Сұйықтық қысымы жұмыс цилиндрінің поршеніне беріледі, ол сцепление ажырату подшипнигін беріліс қорабының біріншілік білігінің осі бойымен жылжытады.
Подшипник басу дискісінің диафрагмалық серіппесінің жапырақшаларына басады.
Серіппе деформацияланып, басу дискісін шегеріп тастайды, нәтижесінде басу дискісі жетекші дискіні маховикке басуды тоқтатады.
Қозғалтқыштың иінді білігі мен беріліс қорабының біріншілік білігі бұл жағдайда бір-бірінен тәуелсіз айнала алады.
Сцепление педалін жіберген кезде подшипник бастапқы қалыпқа оралады, бұл кезде диафрагмалық серіппе қайтадан басу дискісіне басады, ол өз кезегінде жетекші дискіні маховикке басады, — нәтижесінде айналдыру моментінің берілуі қайта басталады.
Сцепление гидравликалық жетегін ауасыздандыру
Сцепление гидравликалық жетегін сцепление бас немесе жұмыс цилиндрлерін, түтіктер мен шлангтарды ауыстыру кезінде герметикалылығы бұзылғаннан кейін, сондай-ақ бас тежеу цилиндрін немесе тежеу және сцепление гидравликалық жетектерінің бачогын шешкен кезде одан ауаны кетіру үшін ауасыздандырамыз.
Сцепление гидравликалық жетегін ауасыздандыру үшін түтіктің пластмасса ұштығында резеңке қақпақпен жабылған штуцер орналасқан.
Түтік ұштығы кигізілген адаптер сцепление картерінде бекітілмеген, сондықтан ауасыздандырудың қолайлылығы үшін металл шайбадан (қалыңдығы 1,0—1,2 мм, сыртқы диаметрі 23 мм және тесігінің диаметрі 10,5 мм) адаптер үшін тоқтатқыш шайба жасауды ұсынамыз.
Ауасыздандыру алдында бачоктағы сұйықтық деңгейін тексереміз. Қажет болса, сұйықтық қосамыз.
Жасалған тоқтатқыш шайбаны адаптердің ойығына орнатамыз (көрнекілік үшін түтік ұштығы шешілген күйде көрсетілген).
Ауасыздандыру штуцерінен қорғаныш қақпақты шешеміз.
Штуцерге мөлдір шланг кигіземіз, екінші ұшын ішінара жұмыс сұйықтығымен толтырылған ыдысқа саламыз, шлангтың бос ұшы сұйықтыққа батырылған болуы керек.
Көмекші сцепление педалін бірнеше рет басып, басылған күйде ұстайды.
Түтік ұштығының серіппелі бекітпесін басамыз.
Адаптердің түтік ұштығын 4—6 мм жылжытамыз.
Бұл кезде тежеу сұйықтығының бір бөлігі және ауа ыдысқа ығыстырылады.
Ауа көпіршіктері сұйықтығы бар ыдыста жақсы көрінеді.
Сұйықтық ыдысқа ағуды тоқтатқаннан кейін түтік ұштығын адаптерге тірелгенше кигіземіз.
Осыдан кейін көмекші сцепление педалін жібере алады.
Осы операцияны шлангтан ауа көпіршіктерінің шығуы тоқтағанша қайталаймыз.
Шлангты шешіп, штуцерге қорғаныш қақпақты кигіземіз.
Ауасыздандыру кезінде бачоктағы сұйықтық деңгейін бақылаймыз және қажет болса сұйықтық қосамыз.
Сцепленненің ықтимал ақаулары және оларды жою тәсілдері
Ақаулық себебі (Жою тәсілі)
Сцепленненің толық ажырамауы (сцепление айдайды):
- Сцепление педалінің толық жүрісі азайған — сцепление ажырату жетегін жөндеңіз;
- Жетекші дискінің қисаюы (бүйірлік бұрылуы) — жетекші дискіні ауыстырыңыз;
- Жетекші дискінің фрикциялық қаптамаларының беттеріндегі біркелкі еместіктер — жетекші дискіні ауыстырыңыз;
- Жетекші дискінің фрикциялық қаптамаларының шегелерінің босаңсуы немесе сынуы — жетекші дискіні ауыстырыңыз;
- Жетекші дискінің түбіршегінің беріліс қорабының біріншілік білігінің шлицтерінде қатып қалуы — шлицтерді тазалаңыз, ЛСЦ-15 майымен жабыңыз. Егер қатып қалудың себебі шлицтердің мыжылуы немесе тозуы болса, біріншілік білікті немесе жетекші дискіні ауыстырыңыз;
- Гидравликалық жетек жүйесіне ауа кіру — жүйені ауасыздандырыңыз;
- Сцепление ажырату жетегінің бас немесе жұмыс цилиндрінен сұйықтық ағуы — бас немесе жұмыс цилиндрін ауыстырыңыз;
- Басу серіппесін бекіту шегелерінің босаңсуы — сцепление қабығын басу дискісімен жинақта ауыстырыңыз;
- Басу дискісінің қисаюы немесе майысуы — сцепление қабығын басу дискісімен жинақта ауыстырыңыз.
Сцепленненің толық қосылмауы (сцепление тайғанайды):
- Жетекші дискінің фрикциялық қаптамаларының жоғары тозуы немесе күюі — жетекші дискіні жинақта ауыстырыңыз;
- Сцепление ажырату жетегінің зақымдалуы немесе қатып қалуы — ақаулықтарды жойыңыз.
Сцепление жұмысы кезіндегі серпілістер:
- Жетекші дискінің түбіршегінің біріншілік біліктің шлицтерінде қатып қалуы — шлицтерді тазалаңыз, графит майымен майлаңыз;
- Жетекші дискінің демпфер серіппелерінің сынуы немесе серпімділігінің төмендеуі — жетекші дискіні ауыстырыңыз;
- Сцепление ажырату жетегінің механизмінде қатып қалу — деформацияланған бөлшектерді ауыстырыңыз;
- Жетекші дискінің фрикциялық қаптамаларының жоғары тозуы — жетекші дискіні ауыстырыңыз;
- Жетекші дискінің фрикциялық қаптамаларының шегелерінің босаңсуы — жетекші дискіні ауыстырыңыз;
- Себеттің зақымдалуы — сцепление себетін ауыстырыңыз.
Сцепленнені ажырату кезіндегі жоғары шу:
- Сцепление ажырату подшипнигінің тозуы, зақымдалуы немесе майының ағуы — подшипникті ауыстырыңыз.
Сцепленнені қосу кезіндегі жоғары шу:
- Басу дискісін қабықпен қосатын пластиналардың сынуы — сцепление себетін ауыстырыңыз.
Сцепленненің тайғанауын тахометр арқылы оңай анықтауға болады.
Егер қозғалыс кезінде газ педалін күрт басқанда айналымдар күрт өсіп, содан кейін аздап төмендеп, автомобиль жылдамдай бастаса, сцепление жөндеуді қажет етеді.
м
