Дизельді электронды басқару жүйесі отын шығынын және пайдаланылған газдармен (ПГ) шығарылатын улы компоненттерді азайтуға, реттеу сапасын (дәлдік, біркелкілік және жылдамдық) мен бос жүріс айналым жиілігінің тұрақтылығын арттыруға, дизель қозғалтқышының жұмыс процесінің қатаңдығын төмендетуге мүмкіндік береді.
Дизель қозғалтқышын электронды басқару жүйесі датчиктер мен ажыратқыштардан, электронды басқару блогынан және қозғалтқыш жүйелеріне тікелей әсер ететін орындаушы құрылғылардан тұрады.
Қозғалтқышты басқару жүйесінің датчиктермен және орындаушы құрылғылармен жабдықталуы қозғалтқыш сәйкес келетін улылық нормасына (мысалы, Евро-3 немесе Евро-4), автомобиль жиынтықталуына, автомобиль мақсатына байланысты.
Қозғалтқыштың жұмыс режимі мен күйі туралы ақпарат басқару жүйесіне датчиктерден түседі; датчиктер қозғалтқыштың бақыланатын (өлшенетін) параметрлерін электронды басқару жүйесінде өңдеуге және беруге қолайлы электр сигналдарына түрлендіреді.
Датчиктерден келетін сигналдар электронды басқару блогына түседі, ол берілген алгоритмдер бойынша алынған ақпаратты өңдеп, жүргізушінің сұраныстары мен салынған бағдарлама негізінде орындаушы құрылғыларға басқару сигналдарын береді.
Электронды блоктың микропроцессоры іске асыратын басқару алгоритмдері қозғалтқыштың әрбір жұмыс режимінде отын шығыны мен улылық нормалары бойынша оңтайлы (ең жақсы) отын бүрку параметрлерінің (циклдік беріліс және бүрку алдын алу бұрышы) және ауа зарядының (наддув қысымы және пайдаланылған газдарды рециркуляциялау дәрежесі) үйлесімін жасайды.
Электронды басқару блогы отынның циклдік берілісін, аккумулятордағы отын қысымын, бүрку алдын алу бұрышын, бос жүрісті, круиз-контроль функциясын басқару, шығарындылардың улылығын төмендету кіші жүйелерінің элементтерін басқару сияқты операцияларды орындайды.
Ақаулықтарды іздеуді жеңілдету үшін электронды басқару блогына өзін-өзі диагностикалау функциясы кіріктірілген; ол қозғалтқыштың өзінің де, басқару жүйесінің барлық элементтерінің де көптеген жұмыс параметрлерін бақылайды және ақаулық анықталған кезде аспаптар панеліндегі ақаулық индикаторларын жағу арқылы жүргізушіге хабарлайды.
Өзін-өзі диагностикалау жүйесі
Диагностика режимін қосу үшін тұтану құлыпын «I» күйіне қойып, тексеру ажыратқышын қосу қажет.
Бұл режимде қызыл және сары индикаторлар жанады; ақаулық болмаған жағдайда олар белсенді емес. Белсенді ақаулық болған кезде қызыл индикатор жыпылықтай бастайды.
Диагностика жүйесі қозғалтқыштың төрт параметрін бақылайды: салқындатқыш сұйықтық деңгейі, салқындатқыш сұйықтық температурасы, май қысымы және сору коллекторындағы ауа температурасы — және осы параметрлердің біреуі немесе бірнешеуі рұқсат етілген диапазоннан шыққан жағдайда қозғалтқышты дефорсирлейді.
Қозғалтқышты қорғау жүйесі айналу моментіне, қозғалтқыш айналым жиілігіне дефорсирлеу функциясын және қозғалтқыштың ықтимал тоқтауын прогрессивті тәртіппен қолдана алады.
ЭББ аномальды жұмыс жағдайларын анықтаған кезде оқиғалардың пайда болу уақыты, жұмыс ұзақтығы уақыты, қысым мен температураның экстремалды мәндері туралы деректерді жадында сақтайды.
Деректер тізімі туралы толық мәліметтер бағдарламалау құралдары арқылы көрсетіледі.
Диагностикалық тексеру ажыратқышы автобуста борттық диагностика режимін қосу және өшіру үшін арналған. Диагностика режимі қосылған кезде тоқтау шамы (STOP) және ескерту сигнализациясы шамы (ҚҚ) барлық белсенді ақаулық кодтарын жарықтандырады.
Диагностика және аз айналым санында бос жүріс өсімшелерін арттыру/азайту ауыстырып-қосқышы — бекітусіз екі функциялы екі позициялы ауыстырып-қосқыш; диагностика режимі қосылғаннан кейін ақаулық кодтарының тізімі бойынша жылжуға мүмкіндік береді. Бұл ауыстырып-қосқыш аз айналым санында бос жүріс жылдамдығын реттеу кезінде де қолданылады. Әдепкі бойынша жылжу қадамының ұзындығы аз айналым санында бос жүріс жылдамдығына оң және теріс өсімшелерді жүзеге асыру режимінде 25 айн/мин құрайды.
Жүйеде төрт индикатор шамы қолданылады: тоқтау шамы, ескерту сигнализациясы шамы, техникалық қызмет көрсету шамы және іске қосуды күту шамы.
Клавишті ауыстырып-қосқыш «1» күйіне («электр жабдығы аспаптарын қосу») қойылғанда индикатор шамдары жанады және шамамен екі секундтан кейін бірінен соң бірі өшеді — осылайша шамдардың жұмыс қабілетті екендігі және дұрыс қосылғандығы расталады.
Салқындатқыш сұйықтықтың жоғары температурасы, сору коллекторындағы ауаның жоғары температурасы, май қысымының төмендігі немесе салқындатқыш сұйықтық деңгейінің төмендігі жағдайында индикатор жанады және белгілі бір уақыттан кейін жыпылықтай бастайды. Бұл жыпылықтау режимі пайда болған күйдің біраз уақыт бойы жалғасқанын және кейінгі қысым немесе температура күйінің нашарлағанын, қозғалтқыштың тоқтау күйіне жақын екенін (ЭББ қозғалтқышты тоқтатуы мүмкін) ескертеді.
Ескерту индикаторы (ҚҚ) ақаулықтың анықталғаны туралы ескертеді және борттық диагностика жүргізу кезінде кодтардың жарықтануының басталғанын білдіреді. Шамның жануы қозғалтқыштың ақаулығы туралы хабарлайды, бұл ретте көлік құралы жұмыс күйінде қалады (жағдай авариялық емес). Ақаулықты жою үшін көлік құралына техникалық қызмет көрсету қажет.
Тоқтау индикаторы (STOP) негізгі жүйелердің бірінің ақаулығын білдіреді. Борттық диагностиканы орындау кезінде бұл шамның жыпылықтауы ЭББ анықтаған ақаулық кодтарына сәйкес келеді. Шамның жануы ауыр ақаулықтың пайда болғаны туралы ескертеді. Бұл жағдайда автобус қозғалтқышы қауіпсіздік талаптары рұқсат еткенінше тез өшірілуі керек.
Техникалық қызмет көрсету индикаторы (КІЛТ) техникалық қызмет көрсету қажеттілігі туралы хабарлау және жүргізушіні қозғалтқыштағы сұйықтықтардың күйі рұқсат етілген шектен тыс екендігі туралы ескерту үшін қызмет етеді.
Іске қосуды күту индикаторы (START) жүргізушіге тиісті іске қосуды қамтамасыз ету үшін қозғалтқышты суық іске қосу құралдарын қолдану қажеттігін ескертеді.
Ақаулық кодтарын жарықтандыру
Ақаулық кодтарын жарықтандыру үшін қозғалтқышты өшіріп, тұтану құлыпын «I» күйіне қойып, диагностикалық тексеру ажыратқышымен диагностика режимін қосу қажет.
Белсенді ақаулықтар болмаса, тоқтау және ескерту сигнализациясы шамдары қосулы күйде қалады, бірақ жыпылықтамайды. Бірақ белсенді ақаулық кодтары болса, ЭББ ақаулық кодтарын жарықтандыра бастайды.
Ақаулық кодын жарықтандыру алдында ескерту сигнализациясы шамы жанады, ол өшкеннен кейін ЭББ тоқтау шамымен белсенді ақаулық кодының санын көрсетеді (жыпылықтайды) (қысқа үзілістер таңбаның аяқталғанын көрсетеді).
Ескерту сигнализациясы шамының қайта жануы ЭББ тоқтау шамымен келесі белсенді ақаулық коды санын көрсетудің (жыпылықтаудың) басталғанын білдіреді (келесі ақаулық кодын алдыңғысынан бөлу функциясы).
ЭББ пайдаланушы диагностика ауыстырып-қосқышын пайдаланып ақаулық кодын келесі немесе алдыңғыға ауыстырғанға дейін ақаулық кодын жарықтандыруды жалғастырады.
Басқару жүйесі үш және төрт таңбалы ақаулық кодтарын пайдаланады. Диагностика режимі диагностика ажыратқышы өшірілгенге дейін немесе қозғалтқыш қосылғанға дейін белсенді күйде қалады.
Сыртқы диагностикалық құралдар
Сыртқы диагностикалық құралдарға мыналар жатады:
- INSITE: Cummins электронды қозғалтқыштарына арналған Windows негізіндегі компьютерлік сервистік құрал. Қозғалтқыштардың ақаулықтарын анықтауға және жоюға көмектесу үшін арналған.
- Жалпы сканерлер: модуль CES 14601 үшін J1587 және J1939 жалпы деректер беру арналары арқылы жалпы сканерлерді қолдайды.
INSITE пайдаланушыға дисплейде белсенді де, белсенді емес те ақаулық кодтарын көрсетуге және ЭББ-дан тек белсенді емес ақаулық кодтарын өшіруге мүмкіндік береді. INSITE сонымен қатар қозғалтқышты бақылауды қамтамасыз етеді және арнайы диагностикалық тест құралдарын ұсынады.
Деректер беру арнасы қозғалтқыш жұмыс істеп тұрсын немесе істемесін, тұтану құлыпы «I» күйіне қойылғанда белсендіріледі. Деректер беру арнасы Cummins фирмасы ұсынатын құралдармен бірге қолданылады.
Диагностикалық ақаулық кодтары
| Код | Кодтың пайда болу шарттары | Нәтиже | Ықтимал ақаулық орны |
|---|---|---|---|
| 111 | ЭББ ішкі қатесі | Қозғалтқыш іске қосылмауы мүмкін | Электронды басқару блогы |
| 115 | Иінді білік пен таратқыш біліктің орны датчиктері — екі сигнал да жоқ, деректер берілгеннен өзгеше, үзілісті немесе қате. ЭББ орны датчиктерінің негізгі және қосалқы сигналдарын керісінше қосылған деп анықтайды. | Қозғалтқыш іске қосылмауы мүмкін | Иінді және таратқыш білік датчиктерінің сымдары шатастырылған |
| 122 | Наддув қысымы датчигі тізбегінің қоректенуге тұйықталуы | Қозғалтқыш қуатының төмендеуі |
|
| 123 | Наддув қысымы датчигі тізбегінің төмен кернеу тізбегіне тұйықталуы немесе үзілуі | Қозғалтқыш қуатының төмендеуі |
|
| 131 | Акселератор педалінің орны датчигі тізбегінің қоректенуге тұйықталуы (№1 арна) | Қозғалтқыш қуатының біршама төмендеуі. «Үйге жету» режимі |
|
| 132 | Акселератор педалінің орны датчигі тізбегінің төмен кернеу тізбегіне тұйықталуы (№1 арна) | Қозғалтқыш қуатының біршама төмендеуі. «Үйге жету» режимі |
|
| 133 | Қашықтан басқару акселераторының орны датчигі тізбегінің қоректенуге тұйықталуы | Қашықтан басқару акселератор педалі жұмыс істемейді. Педаль ашылу дәрежесі 0 % етіп орнатылады |
|
| 134 | Қашықтан басқару акселераторының орны датчигі тізбегінің төмен кернеу тізбегіне тұйықталуы | Қашықтан басқару акселератор педалі жұмыс істемейді. Педаль ашылу дәрежесі 0 % етіп орнатылады |
|
| 135 | Авариялық май қысымы датчигі тізбегінің қоректенуге тұйықталуы | Жұмысқа әсер етпейді. Май қысымы бойынша қозғалтқышты қорғау жоқ |
|
| 141 | Авариялық май қысымы датчигі тізбегінің төмен кернеу тізбегіне тұйықталуы | Жұмысқа әсер етпейді. Май қысымы бойынша қозғалтқышты қорғау жоқ |
|
| 143 | Май қысымы қалыптыдан төмен | Қозғалтқыш қуатының төмендеуі | Май қысымы |
| 144 | Салқындатқыш сұйықтық температурасы датчигі тізбегінің қоректенуге тұйықталуы | Ақ түтін болуы мүмкін. ЭББ басқарса, желдеткіш қосулы қалады. Салқындатқыш сұйықтық температурасы бойынша қозғалтқышты қорғау жоқ |
|
| 145 | Салқындатқыш сұйықтық температурасы датчигі тізбегінің төмен кернеу тізбегіне тұйықталуы | Ақ түтін болуы мүмкін. ЭББ басқарса, желдеткіш қосулы қалады. Салқындатқыш сұйықтық температурасы бойынша қозғалтқышты қорғау жоқ | Салқындатқыш сұйықтық температурасы |
| 146 | Салқындатқыш сұйықтық температурасы қалыптыдан жоғары | Қуаттың төмендеуі. Қорғаныс тоқтауына рұқсат етілсе, қозғалтқыш тоқтауы мүмкін | Салқындатқыш сұйықтық температурасы |
| 151 | Қозғалтқыш салқындатқыш сұйықтығының температура сигналы қозғалтқышты қорғаудың критикалық шегінен жоғары температураны көрсетеді | Авариялық сигналдың қосылу уақытына байланысты қуаттың дәйекті төмендеуі. Қорғаныс тоқтауына рұқсат етілсе, қозғалтқыш «STOP» индикаторы жыпылықтағаннан кейін 30 с өткен соң өшіріледі | Салқындатқыш сұйықтық температурасы |
| 153 | Сору коллекторындағы ауа температурасы датчигі тізбегінің қоректенуге тұйықталуы | Ақ түтін болуы мүмкін. ЭББ басқарса, желдеткіш қосулы қалады. Сору коллекторындағы ауа температурасы бойынша қозғалтқышты қорғау жоқ |
|
| 154 | Сору коллекторындағы ауа температурасы датчигі тізбегінің төмен кернеу тізбегіне тұйықталуы | Ақ түтін болуы мүмкін. ЭББ басқарса, желдеткіш қосулы қалады. Сору коллекторындағы ауа температурасы бойынша қозғалтқышты қорғау жоқ |
|
| 155 | Сору коллекторындағы ауа температурасы датчигінің сигналы ауа температурасының қозғалтқышты қорғаудың критикалық шегінен жоғары екенін көрсетеді | Авариялық сигналдың қосылу уақытына байланысты қуаттың дәйекті төмендеуі. Қорғаныс тоқтауына рұқсат етілсе, қозғалтқыш «STOP» индикаторы жыпылықтағаннан кейін 30 с өткен соң өшіріледі |
|
| 175 | Дроссельдік қақпақ жетегінің электрқозғалтқышы тізбегінің қоректенуге тұйықталуы | Дроссельдік қақпақ жетегінің электрқозғалтқышы жұмыс істемейді |
|
| 176 | Дроссельдік қақпақ жетегінің электрқозғалтқышы тізбегінің төмен кернеу тізбегіне тұйықталуы | Дроссельдік қақпақ жетегінің электрқозғалтқышы жұмыс істемейді |
|
| 177 | Дроссельдік қақпақ жетегінің электрқозғалтқышы ашық күйде бұғатталған | Дроссельдік қақпақ жетегінің электрқозғалтқышы жұмыс істемейді |
|
| 187 | Датчиктердің №2 қоректену тізбегінің төмен кернеу тізбегіне тұйықталуы | Қуаттың төмендеуі |
|
| 191 | Кондиционерді қосқанда массаға тұйықталу | Кондиционер қосылмайды | Сымдар мен қосқыштар |
| 195 | Салқындатқыш сұйықтық деңгейі датчигі тізбегінің қоректенуге тұйықталуы | Жұмысқа әсер етпейді |
|
| 196 | Салқындатқыш сұйықтық деңгейі датчигі тізбегінің төмен кернеу тізбегіне тұйықталуы | Жұмысқа әсер етпейді |
|
| 197 | Салқындатқыш сұйықтықтың төмен деңгейі анықталды | Жұмысқа әсер етпейді | Салқындатқыш сұйықтық деңгейі |
| 212 | Қозғалтқыш майының температурасы датчигі тізбегінің қоректенуге тұйықталуы | Қозғалтқыш майының температурасы бойынша қорғау жоқ |
|
| 213 | Қозғалтқыш майының температурасы датчигінің төмен кернеу тізбегіне тұйықталуы | Қозғалтқыш майының температурасы бойынша қорғау жоқ |
|
| 214 | Қозғалтқыш майының температурасы датчигінің сигналы май температурасының қозғалтқышты қорғаудың критикалық шегінен жоғары екенін көрсетеді | Авариялық сигнал уақытына байланысты қуаттың дәйекті төмендеуі. Қорғаныс тоқтауына рұқсат етілсе, қозғалтқыш «STOP» индикаторы жыпылықтағаннан кейін 30 с өткен соң өшіріледі | Қозғалтқыш майының температурасы |
| 221 | Атмосфералық қысым датчигі тізбегінің қоректенуге тұйықталуы | Қуаттың төмендеуі |
|
| 227 | Датчиктердің 2-қоректену тізбегінің қоректенуге тұйықталуы | Қуаттың төмендеуі | Қоректенуге тұйықталу |
| 234 | Иінді білік айналым жиілігі датчигінің сигналы қозғалтқыш айналымының қозғалтқышты қорғаудың критикалық шегінен жоғары екенін көрсетеді | Қозғалтқыш айналымы қалыпты шамаға төмендегенге дейін отын берілісін өшіру |
|
| 238 | Датчиктердің №3 қоректену тізбегінің төмен кернеу тізбегіне тұйықталуы | Қиын іске қосылу және біркелкі емес жұмыс болуы мүмкін | Массаға тұйықталу |
| 239 | Датчиктердің №3 қоректену тізбегінің қоректенуге тұйықталуы | Қуаттың төмендеуі | Қоректенуге тұйықталу |
| 241 | Автомобиль жылдамдығы датчигінің сигналы жоқ | Қозғалтқыш айналым жиілігі ең жоғары мәннен аспайды. Қозғалтқыш айналым жиілігі жылдамдық датчигі есепке алынбай. Круиз-контроль, төмендетуші берілісті қорғаныс қосу және жылдамдық реттегіші жүйелері жұмыс істемейді | Автомобиль жылдамдығы датчигі |
| 242 | Сигнал үзілісті немесе бұрмаланған | Қозғалтқыш айналым жиілігі ең жоғары мәннен аспайды. Қозғалтқыш айналым жиілігі жылдамдық датчигі есепке алынбай. Круиз-контроль, төмендетуші берілісті қорғаныс қосу және жылдамдық реттегіші жүйелері жұмыс істемейді | Автомобиль жылдамдығы датчигі |
| 245 | Желдеткіш электрқозғалтқышы тізбегінің төмен кернеу тізбегіне тұйықталуы | Желдеткіш үнемі қосулы болады немесе жұмыс істемейді | Массаға тұйықталу |
| 249 | Сыртқы ауа температурасы датчигі тізбегінің қоректенуге тұйықталуы | Жұмысқа әсер етпейді |
|
| 252 | Қозғалтқыш майы деңгейінің датчигінен үзілісті сигнал | Қозғалтқыш майы деңгейінің датчигі жұмыс істемейді |
|
| 253 | Қозғалтқыш майы деңгейінің датчигінен өте төмен май деңгейінің мәні алынды | Қуаттың төмендеуі мүмкін. Май қысымының төмендеуі мүмкін, қозғалтқыштың ауыр зақымдануы мүмкін |
|
| 254 | Отын берілісін кесу электрмагниттік клапаны тізбегінің төмен кернеу тізбегіне тұйықталуы | Отын берілісін кесу электрмагниттік клапаны жабық, қозғалтқыш өшірілген |
|
| 255 | Отын берілісін кесу электрмагниттік клапаны тізбегінің қоректенуге тұйықталуы немесе үзілуі | Отын берілісін кесу электрмагниттік клапаны тұтану қосылғанда ашылмауы немесе өшірілгенде жабылмауы мүмкін |
|
| 256 | Сыртқы ауа температурасы датчигі тізбегінің төмен кернеу тізбегіне тұйықталуы | Жұмысқа әсер етпейді |
|
| 257 | Отын берілісін кесу электрмагниттік клапаны ашық күйде бұғатталған немесе ағып тұр | Қуаттың төмендеуі, кілт «OFF» күйіне бұрылғанда қозғалтқыш қысқа уақыт жұмыс істеуі мүмкін |
|
| 269 | Ұрлыққа қарсы жүйенің рұқсатынсыз қозғалтқышты іске қосу әрекеті | Қозғалтқыш іске қосылмайды | Иммобилайзер өшірілмеген |
| 271 | Отын берілісін басқару электрмагниттік клапаны тізбегінің төмен кернеу тізбегіне тұйықталуы | Қозғалтқыш бос жүрісте нашар жұмыс істейді. Қозғалтқыш қуатының төмендеуі. Отын қысымы берілгеннен жоғары болады | Массаға тұйықталу |
| 272 | Отын берілісін басқару электрмагниттік клапаны тізбегінің қоректенуге тұйықталуы немесе үзілуі | Қозғалтқыш жұмыс істемейді немесе нашар жұмыс істейді | Қоректенуге тұйықталу |
| 281 | Жоғары қысымды отын сорғысы плунжерлері арасындағы сорғы теңгерімсіздігі | Қозғалтқыш іске қосылмайды немесе қуаттың төмендеуі мүмкін | Жоғары қысымды отын сорғысы |
| 285 | Электронды басқару блогы Multiplex шинасынан сигналды тым кеш алады немесе мүлдем алмайды | Multiplex шинасына қосылған бір немесе бірнеше құрылғы қалыпты жұмыс істемейді | SAE J1939 Multiplex шинасы |
| 286 | Электронды басқару блогы Multiplex шинасына қосылған құрылғылардан қажетті ақпараттың бір бөлігін ғана алады | Multiplex шинасына қосылған кемінде бір құрылғы қалыпты жұмыс істемейді | SAE J1939 Multiplex шинасы |
| 287 | Электронды басқару блогы акселератор педалінде ақаулық бар екенін анықтады | Қозғалтқыш тек бос жүрісте жұмыс істейді немесе толық қуатпен жұмыс істемейді | SAE J1939 Multiplex шинасы |
| 288 | Электронды басқару блогы қашықтан басқару акселератор педалінде ақаулық бар екенін анықтады | Қозғалтқыш қашықтан басқару педаліне жауап бермейді. Қозғалтқыш тек бос жүрісте жұмыс істейді. Тек кабинадағы акселератор педалін пайдалануға болады | SAE J1939 Multiplex шинасы |
| 291 | Ұрлыққа қарсы жүйе қалыпты жұмыс істей алмайды | Қозғалтқыш іске қосылмауы мүмкін |
|
| 295 | Электронды басқару блогы атмосфералық қысым датчигі сигналының қатесін тіркеді | Қуаттың төмендеуі |
|
| 311, 313, 315, 319, 321, 322, 324, 331, 332, 334, 343, 346, 351, 352, 356, 357, 358, 386, 415, 418, 425, 427, 428, 429, 435, 436, 441, 442, 449, 451, 452, 465, 466, 471, 477, 478, 491, 492, 498, 499, 545, 553, 554, 555, 556, 559, 584, 585, 596, 597, 598, 649 (311–649 ақаулық кодтары кестенің толық нұсқасында берілген) |
*Ақаулық кодтары кестесінің жалғасы құжаттың толық нұсқасында берілген* | ||
Ескерту: Cummins ISF3.8 ақаулық кодтары кестесінің жалғасы мақалада берілген — Ақаулық кодтары кестесінің жалғасы.
