Цилиндр басын шешу және орнатуды біз алдыңғы мақалада қарастырдық.
Бөлшектеу
1. Тартқыштың көмегімен клапан серіппесінің табақшасынан сухарларды шығарыңыз. Содан кейін клапан серіппесінің табақшасын, клапан серіппесін, клапан серіппесінің ұясын және клапанның өзін алыңыз.
Ескерту:
- Әрбір клапанның бөлшектерін жеке жинақтап сақтаңыз, орнату кезінде шатастырмау үшін.
- Білікшелердің клапандарын орнату орнына сәйкес ретпен орналастырыңыз.
2. Қысқыштың көмегімен май сығатын қалпақшаларды алыңыз.
Ескерту: клапандардың май сығатын қалпақшаларын қайта пайдалануға жол берілмейді.
3. Магниттік таяқшаны пайдаланып, клапан серіппесінің ұясын алыңыз.
Тексеру
Білікшелер
1. Білікше мойындарын тозудың болмауына тексеріңіз. Егер білік мойындары айтарлықтай тозған болса, білікшені ауыстырыңыз.
Білікшенің тіреуіш мойнының диаметрі: 22,964–22,980 мм.
2. Білікше жұдырықшаларының шығыңқы бөлігін зақымданудың болмауына тексеріңіз. Егер білік жұдырықшалары зақымдалған немесе олардың тозуы рұқсат етілген мәннен асып кетсе, білікшені ауыстырыңыз.
Білікше жұдырықшаларының биіктігі:
Кіргізу:
- 2009 жылға дейінгі модельдер: 43,70–43,90 мм;
- 2009 жылдан бастап модельдер: 44,10–44,30 мм.
Шығару: 44,90–45,10 мм.
3. Білікше жұдырықшаларының артқы бөлігінің бетін зақымданудың немесе айтарлықтай тозудың болмауына тексеріңіз, қажет болса білікті ауыстырыңыз.
4. Пластик калибрдің көмегімен білікшенің май саңылауын тексеру.
Ескерту: бұл әдісті қолдану білікше мойынтіректеріндегі саңылауларды анықтау процедурасын айтарлықтай жеңілдетеді.
- а) Цилиндр басы төсегінің, білікше мойынтірек қақпақтарының және білікше мойнының беттерін май мен майлау қалдықтарынан тазалаңыз.
- б) Білікшені цилиндр басына абайлап салыңыз.
- в) Ұзындығы мойынның еніне сәйкес келетін пластик калибрдің бір бөлігін кесіп алып, оны білікше осі бойымен білікше мойнына салыңыз.
- г) Білікше мойынтірек қақпақтарын цилиндр басына абайлап орнатып, бекітпе бұрандаларын суретте көрсетілген ретпен екі-үш өтуде номиналдық моментпен тартыңыз.
Тарту моменті:
- М6 бұрандасы: 11–13 Н·м;
- М8 бұрандасы: 28–31 Н·м.
- д) Бекітпе бұрандаларын тартуға кері ретпен екі-үш қабылдауда бұрап алып, білікше мойынтірек қақпақтарын абайлап алыңыз.
- е) Пластик калибр қаптамасында басылған шкаланы пайдаланып, қысылған калибрленген пластик сымның ең кең бөлігінің енін өлшеңіз.
Білікше мойынтіректеріндегі саңылау:
2009 жылға дейінгі модельдер:
Номиналдық мән:
- №1 мойын: 0,020–0,057 мм;
- қалғандары: 0,045–0,082 мм.
Шекті рұқсат етілген мән:
- №1 мойын: 0,09 мм;
- қалғандары: 0,12 мм.
2009 жылдан бастап модельдер:
Номиналдық мән:
Кіргізу:
- №1 мойын: 0,022–0,057 мм;
- қалғандары: 0,045–0,082 мм.
Шығару:
- №1 мойын: 0–0,032 мм;
- қалғандары: 0,045–0,082 мм.
Шекті рұқсат етілген мән:
Кіргізу:
- №1 мойын: 0,09 мм;
- қалғандары: 0,12 мм.
Шығару: 0,12 мм.
5. (2009 жылдан бастап модельдер.) Шығару клапандары білікшесінің №1 мойын мойынтірегі тығынын таңдау.
а) Білікшелер мойынтіректерінің №1 мойын қақпағындағы белгіні тексеріңіз.
б) Тығындарды ауыстырған кезде оларды «Шығару клапандары білікшесінің №1 мойын мойынтірегі тығынын таңдау» кестесі бойынша цилиндр басы төсегінің өлшемдік тобына (символдық белгісіне) және тығындардың түс белгісіне сәйкес таңдаңыз.
№1 мойынның май саңылауы (шығару): 0–0,032 мм.
6. Білікшенің осьтік саңылауын өлшеңіз және өлшенген мән номиналдық мәндер диапазонының жоғарғы шегінен асып кетсе, білікшені ауыстырыңыз. Қажет болса, мойынтірек қақпақтарын және цилиндр басын ауыстырыңыз.
Номиналдық мән: 0,04–0,16 мм.
7. Білікшені тіректерге (шеткі тіреуіш мойындарға) орнатыңыз. Ортаңғы мойын бойынша біліктің дірілдеуін өлшеңіз. Егер дірілдеу шекті рұқсат етілген мәннен асып кетсе, білікшені ауыстырыңыз.
Білікшенің дірілдеуі:
- номиналдық мән: 0,03 мм-ден аз;
- шекті рұқсат етілген: 0,08 мм.
Кесте. Шығару клапандары білікшесінің №1 мойын мойынтірегі тығынын таңдау.
Цилиндр басы
- 1. Цилиндр басын жарықтардың, зақымданулардың және салқындатқыш сұйықтығының ағу іздерінің болмауына тексеріңіз. Жарықтар анықталса, цилиндр басын ауыстырыңыз.
- 2. Цилиндр басын қақтан, күйеден және ескі герметик пен тығыздағыштың қалдықтарынан толық тазалаңыз. Май өтетін арналарды тазалағаннан кейін оларды сығылған ауамен үрлеп, бітелудің жоқтығын тексеріңіз.
- 3. Цилиндр басының жанасу бетінің жазық еместігін суретте көрсетілген бағыттарда тексеріңіз. Егер қандай да бір бағытта жазық еместік шекті рұқсат етілген мәннен асып кетсе, цилиндр басын ауыстырыңыз немесе цилиндр басының жанасу бетін сәл тегістеңіз.
Цилиндр басының жанасу бетінің жазық еместігі:
- номиналдық мән: 0,03 мм-ден аз;
- шекті рұқсат етілген мән: 0,05 мм.
Цилиндр басының коллекторларға арналған монтаждық бетінің жазық еместігі:
- номиналдық мән: 0,15 мм-ден аспайды;
- шекті рұқсат етілген мән: 0,30 мм-ден аспайды.
Клапандар
1. Сым щетканың көмегімен клапанды мұқият тазалаңыз.
2. Әрбір клапанды клапан табақшасы мен сабағының тозуы, зақымдануы және деформациясының болмауына тексеріңіз. Қажет болса клапанды ауыстырыңыз. Егер клапан сабағының шетінде майысулар пайда болса немесе айтарлықтай тозу болса, қажет болса клапан сабағының шетін өңдеңіз. Клапан сабағының шетін механикалық өңдеу кезінде алынатын қабаттың қалыңдығы ең аз болуы керек. Сонымен қатар, клапан ұясының жұмыс фаскасын өңдеңіз.
Клапан ұзындығы:
Номиналдық мән:
- кіргізу: 113,18 мм;
- шығару: 105,89 мм.
Шекті рұқсат етілген мән:
- кіргізу: 112,93 мм;
- шығару: 105,59 мм.
3. Егер клапан табақшасының қалыңдығы шекті рұқсат етілген мәннен аз болса, клапанды ауыстырыңыз.
Клапан табақшасының қалыңдығы:
Номиналдық мән:
- кіргізу клапаны: 1,02 мм;
- шығару клапаны: 1,09 мм.
Шекті рұқсат етілген мән:
- кіргізу клапаны: 0,8 мм;
- шығару клапаны: 1,0 мм.
Клапан серіппелері
1. Әрбір клапан серіппесінің бос күйдегі ұзындығын тексеріңіз. Егер серіппе ұзындығы шекті рұқсат етілген мәннен аз болса, клапан серіппесін ауыстырыңыз.
Бос күйдегі серіппе ұзындығы: 47,44 мм.
2. Бұрыштықтың көмегімен әрбір серіппе осінің тіреу бетіне перпендикулярдан ауытқуын (перпендикуляр еместігін) тексеріңіз. Егер перпендикуляр еместік шекті рұқсат етілген мәннен үлкен болса, клапан серіппесін ауыстырыңыз.
Серіппе осінің ауытқуы (перпендикуляр еместік):
- номиналдық мән: 1,5° немесе одан аз;
- шекті рұқсат етілген мән: 3°-тан аспайды.
Клапан ұясын тексеру
Клапан ұясын қызып кету іздерінің және клапан табақшасының жұмыс фаскасымен біркелкі емес жанасудың болмауына тексеріңіз. Қажет болса, клапан ұясын қалпына келтіріңіз (механикалық өңдеңіз) немесе ауыстырыңыз. Клапан ұясын қалпына келтіру алдында клапан бағыттаушы төлкесін тозудың болмауына тексеріңіз. Егер бағыттаушы төлке тозған болса, алдымен төлкені ауыстырып, содан кейін клапан ұясын қалпына келтіріңіз.
Клапан бағыттаушы төлкелері
Клапан бағыттаушы төлкесі мен клапан сабағы арасындағы саңылауды (ұзындығы бойынша бірнеше нүктеде) тексеріңіз. Егер саңылау шекті рұқсат етілген мәннен үлкен болса, клапан бағыттаушы төлкесін келесі жөндеу өлшеміндегі төлкемен ауыстырыңыз.
Клапан бағыттаушы төлкесі мен клапан сабағы арасындағы саңылау:
Номиналдық мән:
- кіргізу: 0,020–0,047 мм;
- шығару: 0,030–0,054 мм.
Шекті рұқсат етілген мән:
- кіргізу: 0,07 мм;
- шығару: 0,09 мм.
Клапан бағыттаушы төлкесінің ішкі диаметрі: 5,500–5,512 мм.
Клапан сабағының номиналдық диаметрі:
- кіргізу: 5,465–5,480 мм;
- шығару: 5,458–5,470 мм.
Клапан итергіштерін тексеру
- 1. Клапан итергішінің күйін тексеріңіз (зақымданулар мен деформациялардың болмауы).
- 2. Клапан жетегіндегі саңылауды тексеру және реттеу процедурасы «Саңылауларды реттеу» мақаласында келтірілген.
Жөндеу
Бағыттаушы төлкені ауыстыру
1. Арнайы құралдың (бағыттаушы төлкені орнатуға арналған қалып) көмегімен ескі клапан бағыттаушы төлкесін цилиндр басынан тығыздағыш бетіне қарай басып шығарыңыз.
2. Цилиндр басындағы саңылауды тиісті жөндеу өлшеміндегі (ұлғайтылған диаметрлі) клапан бағыттаушы төлкесін орнату үшін жоныңыз.
Саңылаудың номиналдық диаметрі: 10,000–10,018 мм.
Кесте. Клапан бағыттаушы төлкелерінің жөндеу өлшемдері.
3. Арнайы құралдың (бағыттаушы төлкені орнатуға арналған қалып) көмегімен жаңа клапан бағыттаушы төлкесін оның шетінен клапан серіппесі ұясының отыратын бетіне дейінгі шығыңқылығы «А»-ға тең болатындай етіп басып орнатыңыз (суретті қараңыз). Бағыттаушы төлкені цилиндр басының жоғарғы беті жағынан басу керек.
Клапан бағыттаушы төлкесінің ұзындығы: 43,8–44,2 мм.
Ескерту: егер клапан бағыттаушы төлкесі жөндеу өлшеміне сәйкес келмесе, оны орнатпаңыз.
- 4. Клапан бағыттаушы төлкесін орнатқаннан кейін жаңа клапанды салып, бағыттаушы төлке мен клапан сабағы арасындағы саңылаудың номиналдық мәнге сәйкес келетінін тексеріңіз.
- 5. Клапан бағыттаушы төлкесін ауыстырғаннан кейін клапанның ұяға дұрыс отыруын тексеріңіз. Қажет болса, клапан ұясын өңдеңіз.
Клапанды түзету
- 1. Клапанды күйе іздері мен сызаттар кетпейінше тегістеңіз.
- 2. Жұмыс фаскасының көлбеу бұрышының номиналдық мәнге сәйкес келетініне көз жеткізіңіз.
Клапан жұмыс фаскасының көлбеу бұрышы: 45,25°–45,75°.
Назар аударыңыз: клапанды тегістеу ең аз болуы керек.
- Егер тегістеуден кейін клапан табақшасының қалыңдығы шекті рұқсат етілген мәннен аз болса, клапанды ауыстырыңыз.
- Тегістеуден кейін дұрыс жанасу дағын қамтамасыз ету үшін клапан мен клапан ұясын бір-біріне ысқылаңыз.
Клапанды ұяға ысқылау
1. Клапан ұясының отыратын бетіне ысқылау пастасының жұқа қабатын біркелкі жағыңыз.
Назар аударыңыз:
- Ысқылау пастасының клапан сабағына тиюіне жол бермеңіз.
- Алдымен орташа түйіршікті пастаны (түйіршіктілігі 120–150), содан кейін жұқа ысқылауға арналған пастаны (түйіршіктілігі 200-ден жоғары) пайдаланыңыз. Ысқылау пастасын біркелкі жағу үшін пастаны аздаған мотор майымен араластырып пайдаланыңыз.
2. Клапанды ұяға бірнеше рет соққылап басып, арнайы құрылғының көмегімен клапанды біртіндеп айналдырыңыз.
- 3. Клапан ұясынан ысқылау пастасын керосинмен жуыңыз.
- 4. Жанасу бетіне мотор майының жұқа қабатын жағыңыз.
- 5. Клапанның ұямен жанасу дағын тексеріңіз. Қажет болса, клапан ұясын қалпына келтіріңіз немесе ауыстырыңыз.
Жинау
Ескерту:
- Жинау алдында барлық бөлшектерді мұқият тазалаңыз.
- Барлық үйкеліс және айналу бөлшектеріне мотор майын жағыңыз.
- 1. Клапан серіппесінің ұясын орнатыңыз.
- 2. Май сығатын қалпақшаны орнатыңыз. Қалыптың көмегімен жеңіл соққымен май сығатын қалпақшаны орнына орнатыңыз.
Ескерту:
- Май сығатын қалпақшаларды қайта пайдалануға жол берілмейді.
- Май сығатын қалпақшаны дұрыс орнатпау клапан бағыттаушы төлкесі арқылы май ағуына әкелуі мүмкін.
- 3. Клапан сабағын мотор майымен майлаңыз. Клапанды клапан бағыттаушы төлкесіне салыңыз. Клапан сабағы май сығатын қалпақшадан өткен кезде күш қолданбаңыз. Клапанды орнатқаннан кейін оның қозғалысының біркелкілігін тексеріңіз.
- 4. Клапан серіппесін серіппенің боялған орамы серіппе табақшасының жанында (жоғарыда) орналасатындай етіп орнатыңыз, содан кейін клапан серіппесінің табақшасын орнатыңыз.
5. Сухарларды орнатыңыз.
а) Арнайы құралдың (клапан серіппелерін қысу құрылғысы және ауыспалы) көмегімен клапан серіппесін қысып, сухарларды орнатыңыз.
Ескерту: клапан серіппесін қысқан кезде серіппе табақшасының май сығатын қалпақшаға тиюіне жол бермеңіз.
б) Арнайы құралды шешкеннен кейін клапан сабағының шетіне ағаш тұтқалы балғамен екі-үш рет жеңіл соққы жасап, сухарлардың сенімді орнатылғанын тексеріңіз.
