Май сыпырғыш поршень сақинасы мен поршеньдегі ойық арасындағы саңылау 0,135–0,335 мм шегінде болуы керек.
Поршень сақиналарының құлыптарындағы саңылаулар компрессиялық сақиналар үшін 0,3–0,7 мм, май сыпырғыш сақиналар үшін 0,3–1,0 мм шегінде болуы керек.
Поршеньдердің, шатундардың және саусақтардың өлшемдік топтары мақаланың соңындағы кестеде келтірілген.
Саусақтар мен шатундар бояумен таңбаланады: саусақ тесікте, шатун жоғарғы басының қасындағы өзекшеде.
Поршень түбіне поршень тобын көрсететін рим цифры соғылады.
Саусақты шамамен 45° еңкейткенде ол шатун басынан шығып кетпеуі керек.
Бір қозғалтқышқа орнатылатын поршеньдердің шатундармен, саусақтармен, поршень сақиналарымен жиналған массасының айырмасы 12 г-нан аспауы керек.
Шатун-поршень тобын бөлшектеу және қарау
Тартқыштың көмегімен поршень сақиналарын шешу. Тартқыш болмаса, сақиналарды құлыптарынан абайлап жазып шығаруға болады.
Поршеньнің екі жағынан бекітпе шеңберлерді шешу.
Поршень саусақтарын қондырма 1 арқылы балғамен жеңіл соғу арқылы қағып шығарамыз. Шатунды 2 поршеньнен 3 шығару.
Дәл осылай қалған поршеньдерді шатундардан шешу.
Поршеньдерді қарап шығу. Егер оларда қырылулар, күйіп кету іздері, терең сызаттар болса, поршеньдерді ауыстыру керек.
Поршень диаметрін өлшеу. Егер ол 91,9 мм-ден кіші болса, поршеньді ауыстыру керек.
Поршень диаметрі поршень саусағының осіне перпендикуляр жазықтықта, саусақ осінен 8,0 мм төмен өлшенеді.
Поршень цилиндрге 0,024–0,048 мм саңылаумен орнатылады.
Саңылау шамасын қамтамасыз ету үшін поршеньдер диаметрі бойынша бес өлшемдік топқа бөлінген: А, Б, В, Г және Д.
Әріптік таңбалау поршень түбіне соғылады.
Поршеньді цилиндрге іріктеу кезінде жоғарыда көрсетілген саңылауды қамтамасыз ету керек.
Поршень мен цилиндр арасындағы шекті рұқсат етілген саңылау 0,25 мм.
Поршень мен цилиндр арасындағы саңылауды поршень мен цилиндрді өлшеу арқылы анықтауға болады.
Қосалқы бөлшектер ретінде екі жөндеу өлшеміндегі поршеньдер жеткізіледі: диаметрі 0,5 мм және 1,0 мм-ге үлкейтілген.
Поршень сақинасы мен поршеньдегі ойық арасындағы саңылауды поршень шеңбері бойынша бірнеше жерде өлшеу.
Саңылау компрессиялық сақиналар үшін 0,05–0,087 мм, май сыпырғыш сақина үшін 0,115–0,365 мм шегінде болуы керек.
Егер саңылаулар көрсетілгеннен асса, сақиналарды немесе поршеньдерді ауыстыру керек.
Поршень сақиналарының құлыптарындағы саңылауларды өлшеу.
Ол үшін сақинаны цилиндрге салып, поршеньді қондырма ретінде пайдаланып жылжыту керек, сақина цилиндрге қисаймай, тегіс орналасуы үшін.
Сақина құлыпындағы саңылауды щуппен өлшеу; ол компрессиялық сақиналар үшін 0,3–0,6 мм, май сыпырғыш сақина дискілері үшін 0,5–1,0 мм шегінде болуы керек.
Егер саңылау көрсетілгеннен асса, сақинаны ауыстыру керек.
Егер саңылау кіші болса, қысқышқа қыстырылған егеумен сақинаның ұштарын егеуге болады. Бұл ретте сақинаны егеу бойымен жоғары-төмен жылжытады.
Поршень саусағының шатунның жоғарғы басындағы отырғызуын тексеру.
Саусақ пен шатунның жоғарғы басының төлкесі арасындағы саңылау 0,0045–0,0095 мм шегінде болуы керек.
Саусақтар, поршеньдер және шатундар төрт өлшемдік топқа бөлінген және бояумен таңбаланады.
Саусақ бір ұшының ішкі бетіне, шатун — өзекшеге, поршень — күпшектердің бірінің төменгі бетіне таңбаланады немесе поршень түбіне рим цифры соғылады.
Поршень саусағын мотор майымен жеңіл майлап, шатунның жоғарғы басына салу.
Саусақ бас бармақ күшімен басқа тегіс, қажалмай кіруі керек.
Шатун саусақта өз салмағының әсерінен көлденең күйден айналуы керек.
Шатунды саусақ тік болатындай бұрғанда саусақ өз салмағының әсерінен шатун басынан шығып немесе түсіп кетпеуі керек.
Поршень саусағы мен шатун бір немесе көршілес өлшемдік топта болуы керек.
Поршень сақиналарымен, саусақтармен және шатундармен жиналған поршеньдерді массасы бойынша іріктейді.
Бір қозғалтқыш үшін масса айырмасы 12 г-нан аспауы керек.
Шатун төсемдерін қарап шығу. Егер оларда қырылулар, сызаттар, қабыршақтанулар және т.б. болса, оларды ауыстыру керек.
Шатундарға қақпақтарды орнатып, шатунның төменгі басындағы тесіктің диаметрін өлшеу.
Тесіктің номиналдық диаметрі 60+0,019 мм, шекті рұқсат етілген — 60,03 мм.
Егер өлшенген диаметр шекті рұқсат етілгеннен асса, шатунды қақпақпен бірге ауыстыру керек.
Шатунның жоғарғы басындағы төлкедегі тесіктің диаметрін өлшеу.
Тесіктің номиналдық диаметрі 22+0,007–0,003 мм, шекті рұқсат етілген — 22,01 мм.
Егер өлшенген диаметр шекті рұқсат етілгеннен асса, шатунды ауыстыру керек.
Поршеньдерді шатундармен жинау және орнату
Поршеньді 4 шатунмен 3 жинау. Бұған дейін поршеньді 60–80 °С температураға қыздыру керек.
Содан кейін шатунды поршеньге тез салу керек, поршеньдегі «Перед» жазуы мен шатундегі А шығыңқысы бір жақта болуы үшін, және поршень саусағын 6 преспен басу.
Бекітпе шеңберлерді 5 орнату.
Тартқыштың көмегімен поршень сақиналарын поршеньге кигізу.
Жоғарғы компрессиялық сақинада «Верх» жазуы бар; сақина поршеньге осы жазумен поршень түбіне қаратып орнатылуы керек.
Төменгі компрессиялық сақинаның ішкі жағында ойық бар; сақина осы ойықпен жоғары, поршень түбіне қаратып орнатылуы керек.
Төсемді 7 шатунның төменгі басына салу, бұл ретте төсемдегі бекіткіш шығыңқы поршеньнің төменгі басындағы ойыққа кіруі керек.
Төсемді 1 шатун қақпағына 2 салу, бұл ретте төсемнің бекіткіш шығыңқысы қақпақтағы ойыққа кіруі керек.
Цилиндрді, поршеньді 4, иінді біліктің шатун мойынын және төсемдерді 1 және 7 мотор майымен майлау.
Поршень сақиналарын компрессиялық сақиналардың құлыптары бір-біріне 180° бұрышпен, май сыпырғыш сақина дискілерінің құлыптары да бір-біріне 180° және компрессиялық сақиналардың құлыптарына 90° бұрышпен, май сыпырғыш сақина кеңейткішінің құлыпы май сыпырғыш сақина дискілерінің бірінің құлыпына 45° бұрышпен орналасатындай етіп бұру.
Иінді білікті поршень орнатылатын цилиндрдің шатун мойыны ж.ө.н. орналасатындай етіп бұру.
Поршеньді шатунмен цилиндрге салу, бұл ретте поршень күпшегіндегі «Перед» жазуы қозғалтқыштың алдына (бөлу біліктерінің жетегіне) қаратылуы керек.
Цилиндр айнасын зақымдамас үшін шатун бұрандаларына жұмсақ материалдан жасалған төлкелерді (мысалы, резеңке немесе пластмасса шлангтардың қиындыларын) кигізу ұсынылады.
Арнайы қысқыштың көмегімен поршень сақиналарын қысып, балға тұтқасымен жеңіл соғу арқылы поршеньді цилиндрге итеру, бұл ретте қысқыш блокқа тығыз жабысуы керек, әйтпесе поршень сақиналарын сындыруға болады.
Поршеньді төмен жылжыту, шатунның төменгі басы иінді біліктің шатун мойынына отыруы үшін, шатун бұрандаларынан шланг қиындыларын шешу.
Шатун қақпағын 2 шатун бұрандаларына орнату, бұл ретте шатун қақпағындағы «Б» сатысы шатунның төменгі басындағы «А» шығыңқысымен бір жақта болуы керек, ал шатун мен қақпаққа соғылған цилиндр нөмірлері бір жақта орналасуы керек.
- Шатун бұрандаларының сомындарын бұрап, 68–75 Н·м (6,8–7,5 кгс·м) моментімен тарту.
- Дәл осылай қалған поршеньдерді шатундармен орнату.
- Иінді білікті бірнеше рет айналдыру; ол қажалмай, жеңіл айналуы керек.
Поршеньдердің, шатундардың және саусақтардың өлшемдік топтары
| Саусақ диаметрі, мм | Тесік диаметрі, мм | Таңбалау | ||
|---|---|---|---|---|
| шатунның жоғарғы басында | поршень күпшегінде | саусақтың, шатунның және поршеньнің | поршеньдің | |
| 25,0000–24,9975 | 25,0070–25,0045 | 25,0000–24,9975 | Ақ | I |
| 24,9975–24,9950 | 25,0045–25,0020 | 24,9975–24,9950 | Жасыл | II |
| 24,9950–24,9925 | 25,0020–24,9995 | 24,9950–24,9925 | Сары | III |
| 24,9925–24,9900 | 24,9995–24,9970 | 24,9925–24,9900 | Қызыл | IV |
402 үлгісіндегі қозғалтқыштың шатун-поршень тобының жанасатын бөлшектерінің номиналдық және шекті рұқсат етілген өлшемдері, отырғызулары
| Бөлшек атауы | Номиналдық диаметр, мм | Жанасатын бөлшектер атауы | Номиналдық диаметр, мм |
|---|---|---|---|
| Поршень | 92,0+0,048 92,0−0,012 |
Цилиндр төлкесі | 92,0+0,084 92,0+0,024 |
| 1-ші жөндеу өлшемі 92,5+0,048 92,5−0,012 |
1-ші өлшем 92,5+0,084 92,5+0,024 |
||
| 2-ші жөндеу өлшемі 93,0+0,048 93,0−0,012 |
2-ші өлшем 93,0+0,084 93,0+0,024 |
||
| Жоғарғы компрессиялық сақина | 2,0−0,012 биіктігі |
Поршень | 2,0+0,075 2,0+0,050 ойық ені |
| Төменгі компрессиялық сақина | 2,0−0,012 биіктігі |
Поршень | 2,0+0,075 2,0+0,050 ойық ені |
| Май сыпырғыш сақина | 0,7−0,04 × 2 + 3,5−0,1 екі диск және кеңейткіш биіктігі |
Поршень | 5,0+0,055 5,0+0,035 |
| Поршень саусағы | 25,0−0,01 | Шатун | 25,0+0,007 25,0+0,003 |
| Поршень саусағы | 25,0−0,01 | Поршень | 25,0−0,01 |
| Шатунның жоғарғы басының төлкесі | 26,27+0,145 26,27+0,100 |
Шатун | 26,25+0,045 |
| Поршень саусағының бекітпе шеңбері | 2,0 ± 0,03 қалыңдығы |
Поршень | 2,2+0,12 ойық ені |
| Шатун төсемдері | 61,5+0,019 − 2 (1,75−0,005) 61,5+0,019 − 2 (1,75−0,012) |
Иінді білік | 58,0−0,02 |
| Шатун | 36,0−0,25 36,0−0,35 төменгі басының ені |
Иінді білік | 36,0+0,1 шатун мойынының ені |
402 үлгісіндегі қозғалтқыштың шатун-поршень тобының жанасатын бөлшектерінің номиналдық және шекті рұқсат етілген өлшемдері, отырғызулары
| Бөлшек атауы | Саңылау, мм | Керілу, мм | Шекті рұқсат етілген, мм | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
| min | max | min | max | саңылау | өлшем | |
| Поршень (номинал) | 0,024 | 0,048 | — | — | 0,25 | 91,5 поршень 92,15 төлке |
| Поршень (1-ші жөндеу өлшемі) | 0,024 | 0,048 | — | — | 0,25 | 1-ші өлшем |
| Поршень (2-ші жөндеу өлшемі) | 0,024 | 0,048 | — | — | 0,25 | 2-ші өлшем |
| Жоғарғы компрессиялық сақина | 0,05 | 0,087 | — | — | 0,15 | 2,1 ойық ені |
| Төменгі компрессиялық сақина | 0,05 | 0,087 | — | — | 0,15 | 2,1 ойық ені |
| Май сыпырғыш сақина | 0,135 | 0,335 | — | — | — | — |
| Поршень саусағы (шатунда) | 0,0045 | 0,0095 | — | — | — | 25,01 шатунның жоғарғы басының диаметрі |
| Поршень саусағы (поршеньде) | — | 0,0025 | — | 0,0025 | — | — |
| Шатунның жоғарғы басының төлкесі | — | — | 0,075 | 0,165 | — | — |
| Поршень саусағының бекітпе шеңбері | 0,17 | 0,35 | — | — | — | — |
| Шатун төсемдері | 0,01 | 0,063 | — | — | — | — |
| Шатун | 0,25 | 0,45 | — | — | — | — |
Цилиндрлер мен поршеньдердің өлшемдік топтары
| Топ | Цилиндр диаметрі, мм | Поршень диаметрі, мм |
|---|---|---|
| А | номиналдық өлшем 92,036–92,024 |
номиналдық өлшем 92,000–91,988 |
| 1-ші жөндеу өлшемі * 92,536–92,524 |
1-ші жөндеу өлшемі 92,500–92,488 |
|
| 2-ші жөндеу өлшемі ** 93,036–93,024 |
2-ші жөндеу өлшемі 93,000–92,988 |
|
| Б | номиналдық өлшем 92,048–92,036 |
номиналдық өлшем 92,012–92,000 |
| 1-ші жөндеу өлшемі 92,548–92,536 |
1-ші жөндеу өлшемі 92,512–92,500 |
|
| 2-ші жөндеу өлшемі 93,048–93,036 |
2-ші жөндеу өлшемі 93,012–92,000 |
|
| В | номиналдық өлшем 92,060–92,048 |
номиналдық өлшем 92,024–92,012 |
| 1-ші жөндеу өлшемі 92,560–92,548 |
1-ші жөндеу өлшемі 92,524–92,512 |
|
| 2-ші жөндеу өлшемі 93,060–93,048 |
2-ші жөндеу өлшемі 93,024–92,012 |
|
| Г | номиналдық өлшем 92,072–92,060 |
номиналдық өлшем 92,036–92,024 |
| 1-ші жөндеу өлшемі 92,572–92,560 |
1-ші жөндеу өлшемі 92,536–92,524 |
|
| 2-ші жөндеу өлшемі 93,072–93,060 |
2-ші жөндеу өлшемі 93,036–92,024 |
|
| Д | номиналдық өлшем 92,084–92,072 |
номиналдық өлшем 92,048–92,036 |
| 1-ші жөндеу өлшемі 92,584–92,572 |
1-ші жөндеу өлшемі 92,548–92,536 |
|
| 2-ші жөндеу өлшемі 93,084–93,072 |
2-ші жөндеу өлшемі 93,048–92,036 |
* 1-ші жөндеу өлшемі 0,5 мм-ге үлкейтілген.
** 2-ші жөндеу өлшемі 1,0 мм-ге үлкейтілген.