Контроллер қозғалтқышты басқару жүйесінің орталық құрылғысы болып табылады.
Ол датчиктерден ақпарат алады және атқарушы механизмдерді басқарады, автомобиль көрсеткіштерінің берілген деңгейінде қозғалтқыштың оңтайлы жұмысын қамтамасыз етеді.
Контроллер жолаушы аяғы аймағында орналасқан және алдыңғы қалқанға бекітілген.
Контроллердің таңбалануы: BOSCH фирмасының ME17.9.71 2123-1411020-50.
Контроллер атқарушы механизмдерді басқарады, мысалы, отын форсункалары, электржетекті дроссель патрубкі, тұтану катушкасы, оттегі датчигінің қыздырғышы, адсорбер үрлеу клапаны және түрлі релелер.
Контроллер басты реленің (тұтану релесінің) қосылуы мен өшірілуін басқарады, ол арқылы аккумулятор батареясынан қоректену кернеуі жүйе элементтеріне беріледі (электрбензонасос, электржелдеткіш, басқару блогы және АҚЖ күй индикаторынан басқа).
Контроллер тұтануды қосқанда басты релені қосады.
Тұтануды өшіргенде контроллер басты реленің өшірілуін келесі қосуға дайындалуға қажетті уақытқа кідіртеді (есептеулерді аяқтау, дроссель қалқанын қозғалтқышты іске қосуға дейінгі күйге орнату).
Тұтануды қосқанда контроллер жоғарыда аталған функцияларды орындаудан басқа, егер иммобилизация функциясы қосылған болса, АҚЖ-мен ақпарат алмасады.
Егер алмасу нәтижесінде автомобильге қатынауға рұқсат берілгені анықталса, контроллер қозғалтқышты басқару функцияларын орындауды жалғастырады.
Кері жағдайда қозғалтқыштың жұмысы бұғатталады.
Контроллер сонымен қатар жүйені диагностикалау функциясын орындайды.
Ол жүйе элементтерінің ақаулықтарының бар-жоғын анықтайды, сигнализаторды қосады және өз жадында ақаулықтың сипатын білдіретін және механигіне жөндеу жүргізуге көмектесетін кодтарды сақтайды.
Контроллер күрделі электрондық құрылғы болып табылады, оны жөндеу тек өндіруші зауытта жүргізілуі тиіс.
Автомобильді пайдалану және техникалық қызмет көрсету кезінде контроллерді бөлшектеуге тыйым салынады.
Контроллердің бағдарламалық жасақтамасын рұқсатсыз өзгерту қозғалтқыштың пайдалану сипаттамаларының нашарлауына және тіпті оның бұзылуына әкелуі мүмкін.
Бұл жағдайда автомобиль өндірушісінің қозғалтқыш пен басқару жүйесіне техникалық қызмет көрсету және жөндеу бойынша кепілдік міндеттемелері жойылады.
Контроллер түрлі құрылғыларға 5 немесе 12 В қоректену кернеуін береді.
Кейбір жағдайларда ол контроллердің кедергілері арқылы беріледі, олардың номиналды кедергісі соншалықты жоғары, тізбекке бақылау шамшарын қосқанда ол жанбайды.
Көп жағдайда төмен ішкі кедергісі бар қарапайым вольтметр дәл көрсеткіштер бермейді.
Контроллердің шығыс сигналдарының кернеуін бақылау үшін ішкі кедергісі кемінде 10 МОм цифрлық вольтметр қажет.
Контроллер жады
Контроллерде үш типті жады бар: бағдарламаланатын тұрақты сақтау құрылғысы (БТСҚ), жедел сақтау құрылғысы (ЖСҚ) және электрлік қайта бағдарламаланатын сақтау құрылғысы (ЭҚБСҚ).
Тұрақты сақтау құрылғысы (БТСҚ)
БТСҚ-да басқару бағдарламасы сақталады, ол жұмыс командаларының реттілігін және калибрлеу ақпаратын қамтиды.
Калибрлеу ақпараты шашырату, тұтану, бос жүріс және т.б. басқару деректерін білдіреді, олар өз кезегінде автомобиль массасына, қозғалтқыш түрі мен қуатына, трансмиссияның беріліс қатынастарына және басқа факторларға байланысты.
Бұл жады энергияға тәуелсіз, яғни оның мазмұны қоректену өшірілгенде сақталады.
Жедел сақтау құрылғысы (ЖСҚ)
Жедел сақтау құрылғысы микропроцессормен өлшенетін параметрлерді, есептеу нәтижелерін, ақаулық кодтарын уақытша сақтау үшін пайдаланылады.
Микропроцессор қажеттілігіне қарай ЖСҚ-ға деректерді енгізе алады немесе оларды оқи алады.
Бұл жады энергияға тәуелді.
Қоректену тоқтағанда (аккумулятор батареясын өшіру немесе контроллерден сымдар шоғырын ажырату) ЖСҚ-дағы диагностикалық ақаулық кодтары және есептік деректер өшіріледі.
Электрлік қайта бағдарламаланатын сақтау құрылғысы (ЭҚБСҚ)
ЭҚБСҚ контроллердің, қозғалтқыштың және автомобильдің идентификаторларын, сондай-ақ автомобильдік ұрлыққа қарсы жүйенің (АҚЖ) код-құпиясөздерін сақтау үшін пайдаланылады.
Контроллер АҚЖ басқару блогынан қабылдайтын код-құпиясөздер ЭҚБСҚ-да сақталатындармен салыстырылады және микропроцессормен белгілі бір заңдылық бойынша өзгертіледі.
ЭҚБСҚ энергияға тәуелсіз жады болып табылады, оның мазмұны қоректену өшірілгенде сақталады.
Контроллерді ауыстыру
Маңызды! Аккумулятор батареясының «минус» клеммасынан сымды немесе контроллерден сымдар шоғырын ажыратқанда контроллердің зақымдалуын болдырмау үшін тұтану өшірілген болуы керек.
Контроллерді шешу
- Тұтануды өшіріңіз.
- Аккумулятордың минус клеммасын ажыратыңыз.
- Контроллердің бекіту гайкаларын бұрап алыңыз және контроллерден сымдар шоғырының қалталарын ажыратып, контроллерді шешіңіз.
Ескерту: Қалталарды контроллерден тек шешілген контроллерде ажыратыңыз.
Контроллер ақаулы болған жағдайда ауыстыру үшін «таза» контроллерді пайдалану қажет.
Контроллерді орнату
- Контроллерге сымдар шоғырының қалталарын қосыңыз.
- Контроллерді автомобильге орнатыңыз.
- Сымды аккумулятор батареясының «минус» клеммасына қосыңыз.
Контроллердің жұмыс қабілетін тексеру
Контроллерді ауыстырғаннан кейін немесе диагностикалық аспаппен контроллерді тастағаннан кейін («5 — Қос. сынақтар; 1 — ЭБҚ-ны инициализациямен тастау» режимі) дроссель қалқанының нөлін бейімдеу процедурасын және тұтану пропускілерін диагностикалау функциясын бейімдеу процедурасын орындау қажет.
Дроссель қалқанының нөлін бейімдеу процедурасы:
Тұрған автомобильде тұтануды қосу, 30 с күту, тұтануды өшіру, басты реленің өшірілуін күту қажет.
Бейімдеу келесі жағдайларда үзіледі:
- қозғалтқыш айналады;
- автомобиль қозғалады;
- акселератор педалі басылған;
- қозғалтқыш температурасы 5 °C-тан төмен немесе 100 °C-тан жоғары;
- қоршаған ауа температурасы 5 °C-тан төмен.
Тұтану пропускілерін диагностикалау функциясын бейімдеу процедурасы:
- қозғалтқышты жұмыс температурасына дейін жылытыңыз (бақыланатын параметр TMOT_W = 60…90 °C);
- автомобильді 2-ші берілісте иінді біліктің жоғары айналымдарына жеткенше жылдамдатыңыз (NMOT_W = 4000 мин-1) және қозғалтқышпен тежеуді орындаңыз (NMOT_W = 1000 мин-1);
- бір сапарда қозғалтқышпен тежеуді алты рет орындаңыз.
Диагностика жүргізіңіз.
